Barnówko

Barnówko (niem. Berneuchen; dawniej Nova Bernowe) – wieś sołecka w gminie Dębno, 7 km na północny wschód od miasta, nad Myślą, przy drodze Dębno–Myślibórz, w dawnej Nowej Marchii (powiat Gorzów/Landsberg). W 2015 r. liczyła 281 mieszkańców. Nazwę przenieśli osadnicy z brandenburskiego Bernau. Dawne miasteczko bez murów (oppidum).

Dzieje. Pierwsza wzmianka pochodzi z 25 XI 1299 r., gdy pleban Baldwin in Nova Bernau był świadkiem fundacji klasztoru w Himmelpfort. Przywilejem z 26 XII 1317 r. margrabia Waldemar podporządkował civitas Neue Bernowe sądowi myśliborskiemu wraz z sześcioma innymi miastami Nowej Marchii; miasteczko umocniono wałem i fosą z dwiema bramami – Dębnowską i Tarnowską. W XIV w. należało do rodów von Wedel, Mörner (zakup 1347 r., lenno 1349 r.) i von Stegelitz; w 1405 r. liczyło 64 łany i miało zamek. W 1486 i 1494 r. margrabia Jan Cicero nadał je w lenno rodowi von der Kuhmeise wraz z Dysznem i Ostrowcem. W 1608 r. Barnówko utraciło prawo targu i faktycznie przestało być miastem. Około 1605 r. zbudowano ryglowy kościół (wieża 1711 r.; zniszczony w 1945 r.). W 1648/1653 r. miasteczko kupił kanclerz nowomarchijski Hans Georg von dem Borne; ród ten pozostał tu do 1945 r. W 1780 r. wzniesiono pałac, w 2. poł. XVIII w. założono park, w 1860 r. oranżerię. Od 1871 r. Max von dem Borne prowadził tu nowatorską gospodarkę rybacką: w 1885 r. sprowadził z Ameryki sumika karłowatego, a w 1890 r. raka pręgowatego – gatunki, które stąd rozprzestrzeniły się po Europie. W 1882 r. otwarto linię kolejową Stargard–Kostrzyn ze stacją 2,5 km od wsi. W latach 1923–1928 odbywały się tu zjazdy ewangelickiego ruchu odnowy (Berneuchener Bewegung), nazwanego od miejscowości. 3 II 1945 r. wieś zajęła Armia Czerwona; w kwietniu 1945 r. na polowym lotnisku stacjonował 1 Pułk Lotnictwa Myśliwskiego „Warszawa” (katastrofy 20 i 23 IV 1945 r.). Pałac rozebrano po 1945 r. W 1993 r. odkryto złoże ropy i gazu BMB (Barnówko–Mostno–Buszów), eksploatowane od 2000 r.

W rejestrze zabytków: park pałacowy z 1780 r. (nr rej. A-1058; 44 ha, w tym 36 ha stawów) z ruinami pałacu i oranżerii oraz pomnikowymi dębami „Guślarze” (obwód 460 i 510 cm). Kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa powstał z przedwojennej kaplicy cmentarnej (poświęcony 1967 r.).