Cedynia

Cedynia (niem. Zehden, łac. Cedene) to najdalej na zachód położone miasto Polski, siedziba gminy miejsko-wiejskiej, nad Odrą. Według Wikipedii obronne osiedle kultury łużyckiej istniało tu już w VII–VI w. p.n.e., a w IX–XII w. słowiański gród strzegł przeprawy przez Odrę. Około 960 r. miał go opanować Mieszko I; z tym grodem wiąże się lokalizację bitwy z 972 r., w której Mieszko I i jego brat Czcibor pokonali margrabiego Hodona. Tożsamość miejsca bitwy z Cedynią jest hipotezą przyjmowaną w literaturze, nie pewnikiem.

W XII–XIII w. Cedynia była siedzibą kasztelanii; w 1252 r. gród zajęli Brandenburczycy. Wikipedia podaje, że w 1266 r. powstał tu klasztor cysterów, a rejestr zabytków datuje klasztor cystersek na 1278 r. Rozbieżność (cystersi czy cysterki, 1266 czy 1278) wymaga sprawdzenia w źródłach. Prawa miejskie miasto otrzymało według Wikipedii w 1299 r. Od 1373 do 1402 r. należało do Korony Czeskiej, potem do zakonu krzyżackiego, a od 1454 r. do Brandenburgii. Klasztor zsekularyzowano w 1555 r., a ostatnia mniszka opuściła go w 1611 r.

W wojnie trzydziestoletniej miasto zajęli Szwedzi (w 1631 r. rezydował tu Gustaw II Adolf), a po zniszczeniach elektor Fryderyk Wilhelm I kazał w 1641 r. przebudować ruiny klasztoru na pałacyk myśliwski. Wielki pożar w 1699 r. zniszczył zabudowę. Po powodziach w latach 1820–1860 przesunięto koryto Odry o 2–3 km na zachód, co dało początek Żuławom Cedyńskim. Do miasta wkroczyła Armia Czerwona 3 lutego 1945 r.

W rejestrze zabytków znajdują się m.in. kwartał zabudowy z XIII w., zespół klasztorny, kościół parafialny pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny (3. ćwierć XIII w.), ratusz z 1840 r., cmentarz żydowski z XVIII w. i wieża widokowa z 1895 r.