O miejscu
Kościół wzniesiono na planie prostokąta jako budowlę salową, jednonawową, z przyporami, w cegle układanej wątkiem wendyjskim. W XV w. od zachodu dostawiono kamienno-granitową wieżę. Świątynia została poważnie zniszczona podczas II wojny światowej i popadła w ruinę; odbudowę rozpoczęto w 1998 r. z inicjatywy ks. Jacka Fabiszaka — odtworzono dach i wieżyczkę na sygnaturkę.
Wyposażenie wnętrza nie zachowało się; ołtarz przedstawia scenę z życia św. Huberta, patrona kościoła i myśliwych. Na terenie przykościelnym znajduje się dawny cmentarz ewangelicki z XIV w. (ok. 0,35 ha) — bez zachowanych nagrobków, ale z XVII-wiecznym murem ogrodzeniowym (240 m) i dwiema bramami z tego okresu. Kościół posadowiony jest na fundamentach z kamieni granitowych; mury wzniesiono warstwowo z gotyckiej cegły (28/29 x 13/14 x 9 cm) w wiązaniu wendyjskim do wysokości strzałek łuków okien i blend, wyżej z cegły rozbiórkowej i maszynowej. Elewacje zdobi bogata artykulacja: wysoki cokół z ceglanym daszkiem, ostrołukowe okna i blendy, trzy portale (jeden w elewacji północnej, dwa w południowej) oraz w szczycie wschodnim trzy pary bliźniaczych blend zakończonych łukami odcinkowymi ze sterczynami.
We wnękach jałmużniczej i sakramentarium przy ścianie wschodniej zachowały się gotyckie detale. Wnętrze jest jednoprzestrzenne, z zachowaną ceglaną, kolebkowo sklepioną kryptą pod częścią wschodnią; ściany wewnętrzne podzielone są rytmem wysokich blend. Zachowane wyposażenie ogranicza się do trzech XVIII-wiecznych płyt nagrobnych oraz ceramicznego epitafium ku czci żołnierzy poległych w II wojnie światowej, wykonanego przez samego ks. Jacka Fabiszaka.
Widok ogólny od strony północno-zachodniejOśrodek Dokumentacji Zabytków w Warszawie · Karta ewidencyjna zabytku – CC0
Historia
Kościół zbudowano w 2. poł. XIV w.; kamienną wieżę dodano w XV w. Po zniszczeniach wojennych i powojennej dewastacji odbudowę rozpoczęto dopiero w 1998 r. Do rejestru zabytków wpisany decyzją z grudnia 1963 r. (nr 418, obecnie A-1005); w listopadzie 2012 r. tym samym numerem objęto także cmentarz przykościelny z kamiennym murem.
Wieś Chlebowo należy do najstarszych w rejonie Szczecina — wzmiankowana już w 1187 r. jako część posiadłości kościoła św. Jakuba w Szczecinie. W 1212 r. książę Bogusław II zatwierdził darowiznę wsi na rzecz klasztoru cystersów w Kołbaczu (darczyńcą był niejaki Tessemer, syn Priebego); w 1237 r. klasztor nabył od kościoła św. Jakuba dalszą część wsi. Pośrednia wzmianka o samym kościele pochodzi z 1356 r. (patronat cystersów kołbackich). Źródła wymieniają plebana Mateusza (1364 r.), wikarego przy ołtarzach św. Laurentego, Krzysztofa, Barbary, Katarzyny i Doroty (1449 r.) oraz wikarych Petrusa Karina i Mateusza Rolekego (1490 r.). W 1534 r. kościół przejęli protestanci.
Mury obwodowe z gotyckim wystrojem elewacji (ostrołukowe okna, blendy, trzy portale) powstały w 1 poł. XIV w. i w XV w.; na przełomie XVI/XVII w. przebudowano szczyt wschodni i wnętrze z blendowym podziałem ścian, a w 2 poł. XVII w. wzniesiono kamienno-ryglową wieżę (dolna kondygnacja z otoczaków granitowych, górna drewniana, kryta stożkowym hełmem) — rodzina von Palen ufundowała wówczas nową ambonę i posrebrzany kielich; dzwony pochodzą z 1663 i 1712 r. W 1752 r. powstał nowy ołtarz główny — prawdopodobnie wtedy też wymurowano kryptę pod wschodnią częścią kościoła i wykonano 3 płyty nagrobne (w tym rodziny Gaede, zarządców domeny kołbackiej), zachowane do dziś. W XIX w. (stan udokumentowany fotografią z 1902 r.) przemurowano całą koronę murów, wymieniając strop i więźbę dachową; w tej formie kościół przetrwał do 1945 r.
W latach 1967–1968 ruinę zabezpieczono (korona murów przykryta cegłą i dachówką, otwory zakratowane); po 1972 r. obiekt przejęła parafia w Radziszewie. Projekt odbudowy (arch. Maciej Płotkowiak, konstrukcja dr inż. S. Nowaczyk) z 1996 r. świadomie zrezygnował z pełnej rekonstrukcji wieży — jej zachowaną dolną, kamienną partię zaadaptowano na zakrystię; prace w 1997 r. objęły wzmocnienie korony murów wieńcem żelbetowym, ściągnięcie ścian stalowymi belkami ażurowymi oraz nową drewnianą więźbę dachową. Obecne wezwanie św. Huberta, patrona myśliwych, wiąże się z lokalnym kołem łowieckim, które wspierało odbudowę świątyni.
Karty zabytku
3 karty- Karta zielona Kościół rzymskokatolicki filialny pw. św. Huberta · podgląd na zabytek.pl PDF
- Karta biała Kościół rzymskokatolicki filialny pw. św. Huberta · podgląd na zabytek.pl PDF
- Karta biała Kościół rzymskokatolicki filialny pw. św. Huberta · podgląd na zabytek.pl PDF
Karty z rejestru i ewidencji zabytków: Narodowy Instytut Dziedzictwa (zabytek.pl), licencja CC0.
Źródła
- zabytek.pl (NID)
- rowery.wzp.pl
- bip.gryfino.pl (gminna ewidencja zabytków)
- polskawliczbach.pl — wykaz zabytków NID dla wsi Chlebowo (nr rej. 418/A-1005) — link
- architektura.pomorze.pl — Chlebowo (Klebow) — link