O miejscu
Cmentarz komunalny leży w zachodniej części Chwarstnicy, przy rozwidleniu dróg polnych, na równym terenie między lasem a polami. Założony w połowie XIX w. jako cmentarz ewangelickiej gminy wiejskiej, po 1945 r. przejęty przez nowych mieszkańców i użytkowany do dziś. Zajmuje ok. 0,53 ha i ma regularny, dwukwaterowy układ: od bramy prowadzi zwarta aleja główna, a wzdłuż kamiennego muru ogrodzeniowego (ok. 300 m długości) ciągną się szpalery kasztanowców i świerków, które nadają miejscu charakter.
Dawne nagrobki ewangelickie nie zachowały się — na kwaterach stoją współczesne pomniki, a oczyszczona kwatera rezerwowa pokryta jest murawą. Według stanu z 1999 r. drzewostan był w pełnym rozwoju i w dobrej kondycji; jako obiekt czynny cmentarz podlega stałym zmianom. Nie jest wpisany do rejestru zabytków, ujęto go w gminnej ewidencji zabytków; postulowano ochronę jego układu przestrzennego.
Brama i aleja główna cmentarza (fot. Ryszard Patorski, kwiecień 1999) (Karta cmentarza, Narodowy Instytut Dziedzictwa (zabytek.pl), licencja CC0. Źródło: https://zabytek.pl/pl/obiekty/cmentarz-komunalny-690890/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_32_EN.231908/1)
Historia
Cmentarz założono w połowie XIX w., gdy ewangelicka wspólnota wsi (niem. Klein Schönfeld) przeniosła pochówki z dawnego cmentarza przykościelnego na nowe miejsce za zabudowaniami. Jest zaznaczony na mapach topograficznych z 1888 i 1929 r. Po 1945 r. nekropolię przejęli katoliccy osadnicy; dawne nagrobki z czasem usunięto, a cmentarz pozostał czynny jako komunalny, zarządzany przez gminę Gryfino. Dokumentowano go w kartach ewidencyjnych, ostatnio w 1999 r.
Dokumenty
3 plikiKarty z rejestru i ewidencji zabytków: Narodowy Instytut Dziedzictwa (zabytek.pl), licencja CC0.