Cychry

Cychry (niem. Zicher) – wieś sołecka w gminie Dębno, 5 km na południe od miasta, przy drodze Kostrzyn–Dębno–Myślibórz, w historycznej ziemi lubuskiej i dawnej Nowej Marchii (powiat Kostrzyn, od 1836/1839 Chojna); największa wieś gminy (958 mieszkańców w 2013 r.). Nazwy: Tyscher 1262, Scicheher 1308, Zicher do 1945; po wojnie m.in. Czochry, Czychry, Marianówka, od 1 VI 1948 r. Cychry. Do wsi należą osady Goryń, Stwardoszek i Wierzbki.

Dzieje. Od 1232 r. w dobrach templariuszy z Chwarszczan, którzy przed 1250 r. wznieśli tu późnoromański kościół; wymieniona 31 XII 1262 r. wśród wsi komandorii. 13 IX 1308 r. margrabia Waldemar sprzedał wieś mieszczanom frankfurckim, lecz pozostała ona w dobrach zakonnych (od 1318 r. joannitów). W 1405 r. kościół wzmiankowano jako parafialny; w 1663 lub 1693 r. stał się parafialnym dla Chwarszczan, Dargomyśla i Gudzisza. Od 1540 r. do 1945 r. wieś należała do domeny państwowej w Chwarszczanach. W 1718 r. gospodarowało tu 15 chłopów i 18 zagrodników. Przed bitwą pod Sarbinowem (25 VIII 1758 r.) Fryderyk II kazał spalić wieś, by oczyścić przedpole; spłonęła wieża kościoła (nowa 1768 r.); w 1760 r. wieś splądrowali Rosjanie. W 1882 r. przeprowadzono kolej Stargard–Kostrzyn. 31 I 1945 r. Cychry zajęła Armia Czerwona; po wojnie osiedlili się tu przesiedleńcy z tarnopolskiego i lwowskiego, z Mazur i z Mieszkowic; w 1954–1972 wieś była siedzibą gromady, od 1957 r. parafii św. Stanisława. W 1945 r. powstało Nadleśnictwo Cychry (przeniesione do Dębna w 1946 r.).

W rejestrze zabytków: kościół parafialny pw. św. Stanisława Biskupa – późnoromański, z kwadr granitowych, z XIII w. (przed 1250 r.), salowy, z transeptem i półkolistą apsydą z 1856 r. oraz szeroką wieżą zachodnią z lat 1768/1838 – z dawnym cmentarzem przykościelnym ze starodrzewem i ogrodzeniem.