Dobromierz

Dobromierz (niem. Friedeberg, od XVIII w. Hohenfriedeberg) – wieś, siedziba gminy Dobromierz, w latach 1409–1945 miasto; w 2021 r. liczył 723 mieszkańców. Leży na Przedgórzu Sudeckim, na północnym skraju Gór Wałbrzyskich, na lewym brzegu Strzegomki, przy drogach krajowych nr 5 i 34; w sąsiedztwie znajduje się zbiornik retencyjny na Strzegomce. Nazwa miejscowości weszła do historii wojskowości Europy dzięki bitwie z 4 czerwca 1745 r. i słynnemu marszowi, który ją upamiętnia.

Okolice należały do ziemi plemiennej Trzebowian; według Wikipedii PL w VIII–IX w. istniało tu grodzisko. Pierwsza wzmianka pochodzi według Wikipedii PL z 1277 r.; niemiecka Wikipedia przypuszcza, że książę Bolko I przed 1289 r. przeniósł na prawo niemieckie słowiańską osadę Swenz (Świądnica, niem. Schweinz). W 1307 r. wzmiankowano proboszcza z Vrideberch. Miejscowość należała do księstwa świdnickiego i do dóbr zamku Cisy, do 1408 r. do rodu Boltzów, potem do Sanderów z Grunau. W 1409 r. król czeski Wacław IV nadał jej prawa miejskie i herb: dwie złote litery „W” przedzielone złotą strzałą na błękitnym polu. Według legendy miasto założyli dwaj skłóceni bracia na znak zawartego pokoju – stąd nazwa „Wysoka Góra Pokoju”.

Miasto wielokrotnie niszczyły pożary (1602, 1683, 1827). W 1634 r. Nikolaus von Czettritz z zamku Cisy ufundował murowany kościół w podzięce za schronienie, jakiego udzielili mu mieszczanie w czasie wojny trzydziestoletniej. Ok. 1727 r. Christoph Ferdinand von Nimptsch wzniósł barokowy pałac z parkiem. Od 1742 r. Dobromierz należał do Prus, a ewangelicy zbudowali przy rynku dom modlitwy.

4 czerwca 1745 r. na polach między Dobromierzem a Strzegomiem wojska pruskie Fryderyka II pokonały armię austriacko-saską dowodzoną przez Karola Lotaryńskiego. Było to pierwsze zwycięstwo Prus w drugiej wojnie śląskiej, uważane za jedno z największych zwycięstw Fryderyka. O wyniku przesądziła szarża pruskiego 5. pułku dragonów Bayreuth, który rozbił 20 batalionów nieprzyjaciela, wziął ok. 2500 jeńców i 66 lub 67 sztandarów; od tej pory pułk miał prawo nosić na ładownicach złotą liczbę 67. Na cześć zwycięstwa powstał marsz „Der Hohenfriedberger”, według tradycji skomponowany przez samego Fryderyka II – jeden z najbardziej znanych niemieckich marszów wojskowych; słowa („Auf, Ansbach-Dragoner!”) dopisano w 1845 r., w setną rocznicę bitwy. Na pamiątkę stulecia na wzgórzu Wieżyca (395 m n.p.m.), w miejscu dawnej szubienicy (stąd niemiecka nazwa Galgenberg), wzniesiono wieżę widokową, poświęconą w 1852 r. i przebudowaną w latach 1877–1879 w stylu neogotyckim według projektu Carla Lüdeckego. Bitwę przedstawiali m.in. Adolph Menzel i Carl Röchling.

Od 1815 r. Dobromierz leżał w powiecie bolkowskim, od 1933 r. w jaworskim. Bez połączenia kolejowego pozostał niewielkim miasteczkiem rzemieślniczo-rolniczym (454 mieszkańców w 1787 r., 1074 w 1939 r.). W 1909 r. oddano do użytku nowy ratusz. Po 1945 r. miejscowość znalazła się w Polsce, początkowo jako Góra Pokoju lub Wysoka Góra Pokoju; utraciła prawa miejskie, a nazwę Dobromierz otrzymała w 1948 r. (według niemieckiej Wikipedii). W latach 1954–1972 była siedzibą gromady.

Do rejestru zabytków wpisane są: teren starego miasta, kościół parafialny pw. św. Michała Archanioła (XV w., według Wikipedii PL budowany w latach 1289–1317, murowany w 1634 r.) z cmentarzem przykościelnym i plebanią, dawny kościół ewangelicki, obecnie pw. śś. Piotra i Pawła (1. połowa XIX w., według niemieckiej Wikipedii według projektu Karla Friedricha Schinkla), zespół pałacowo-folwarczny z 1. połowy XVIII w. (pałac, oficyny, stajnia, wozownia, pięć bram wjazdowych, park i ogrody gospodarcze), wieża widokowa z 2. połowy XIX w. oraz kilkanaście domów z XVIII–XIX w.