Widok od zachodu na kościół i bramę cmentarną (stan z października 1996 r.)
  1. Miejsca
  2. Zachodniopomorskie
  3. powiat gryfiński
  4. gm. Gryfino
  5. Dołgie
Architektura · Kościoły i kaplice Opracowanie źródłowe

Kościół filialny śś. Apostołów Piotra i Pawła

Kamienny, bezwieżowy kościół z przełomu XV i XVI w. na wzniesieniu we wschodniej części wsi, podwyższony i przebudowany w XIX lub na początku XX w.

53.17564, 14.65632 ·
Datowanieprzełom XV/XVI w. (budowa); XIX lub XX w. (przebudowa)
Okresśredniowiecze
Stan zachowaniadobrze zachowany
Dostęppubliczny

O miejscu

Kościół stoi we wschodniej części wsi Dołgie, po południowej stronie drogi z Gryfina do Pyrzyc, na wyraźnym wyniesieniu, dzięki czemu jest dominantą widokową wsi. Parcelę o powierzchni 0,22 ha wydziela mur dawnego cmentarza przykościelnego; wchodzi się na nią od zachodu przez bramę, do której – według karty z 1990 r. – od strony folwarku prowadzi aleja lipowa.

To orientowana, salowa budowla bez wieży i bez wyodrębnionego prezbiterium, na planie prostokąta o wymiarach ok. 18,6 × 8,2 m (pomiar z 1996 r.; karta z 1990 r. podaje długość 17,4 m). Nakrywa ją stromy dach dwuspadowy kryty dachówką zakładkową, ujęty między dwa schodkowe szczyty; na szczycie zachodnim osadzono niewielką sygnaturkę z dwuspadowym daszkiem.

W murach wyraźnie widać dwa etapy budowy. Dolna, późnośredniowieczna partia, o grubości ok. 1,15 m, sięga mniej więcej do dwóch trzecich wysokości dzisiejszych okien. Wymurowano ją z rozłupanych, nieobrobionych głazów narzutowych o różnych kształtach i wielkościach, z większymi głazami w cokole i narożnikach. W świeżą zaprawę wapienną między kamieniami wciśnięto drobne okruchy cegły podobnej wielkości, które wyglądają jak ozdoba – tak samo wymurowano kościół w Mielenku Gryfińskim. Wyższa partia murów, ukośne przypory przy ścianie wschodniej i oba szczyty pochodzą z przebudowy: ułożono je w regularnych warstwach z obrobionych ciosów granitowych, a do obramień okien, portalu i szczytów użyto cegły maszynowej. Pod okapem biegnie fryz z ukośnie ustawionych cegieł.

Elewację zachodnią przemurowano niemal w całości – średniowieczny mur został tylko w narożnikach. Na osi ma ostrołukowy, uskokowy portal z dwuskrzydłowymi drzwiami zamkniętymi łukiem odcinkowym i z nadświetlem, wyżej okrągłe okienko (okulus) w trójuskokowym ceglanym obramieniu, a nad nim schodkowy szczyt z sygnaturką. W ścianie północnej, po zachodniej stronie, zachował się pierwotny, nieużywany już portal – niski otwór w ostrołukowej blendzie – a od wschodu ślad wąskiego, zamurowanego okna. Ściana wschodnia zachowała dwa pierwotne okna: wąskie, zamknięte półkoliście; w jej szczycie jest okulus, a narożniki podpierają dwie ukośne przypory. W ścianach bocznych jest po cztery ostrołukowe, profilowane okna z czasu przebudowy; w ścianie południowej widać ponadto dwa zamurowane okna średniowieczne.

Według kart ewidencyjnych zabytku z 1990 i 1996 r. wnętrze jest otynkowane i nakryte drewnianym stropem belkowym z podbitką z desek; posadzka jest cementowa. Przy ścianie zachodniej stoi drewniana empora, pochodząca prawdopodobnie z czasu przebudowy: cztery profilowane belki wspierają się na sześciu ośmiobocznych słupach z głowicami. Pod emporą wydzielono mały przedsionek z dwiema półokrągłymi wnękami po bokach; w północnej mieszczą się schody na emporę. Przy ścianie wschodniej znajduje się podest ołtarzowy, a w południowej części tej ściany, na wysokości ok. 50 cm, mała wnęka. Z dawnego wyposażenia zachowały się, według stanu z 1990 r., empora i część ławek z 1. ćwierci XX w. W 1996 r. stan budowli oceniono jako dobry; od tego czasu mógł się zmienić.

Kościół wraz z cmentarzem przykościelnym i murem jest wpisany do rejestru zabytków pod nr A-401, decyzją z 23 czerwca 2009 r.

Widok od zachodu na kościół i bramę cmentarną (stan z października 1996 r.)Narodowy Instytut Dziedzictwa · Karta biała, zabytek.pl – CC0

Historia

Dołgie było wsią rycerską – od 1572 r. lennem rodu von Plötz – a tutejszy kościół filią parafii w Steklnie. Wzniesiono go na przełomie XV i XVI w. jako niską, prostokątną nawę z głazów narzutowych, o murach wysokich na ok. 4 m, z wąskimi, wysoko osadzonymi oknami zamkniętymi półkoliście; takie osadzenie okien wskazuje, że wnętrze nakrywał płaski, drewniany strop. Po reformacji świątynia służyła protestantom.

Później kościół gruntownie przebudowano: mury podwyższono o ok. 1,5 m, przebito nowe, ostrołukowe okna, a średniowieczne zamurowano (poza dwoma w ścianie wschodniej), ścianę wschodnią wzmocniono przyporami, wymurowano schodkowe szczyty i niemal od nowa wzniesiono elewację zachodnią z nowym portalem. Datowanie tej przebudowy jest niepewne: karta ewidencyjna z 1996 r. odnosi ją do XIX w., a karta z 1990 r. – do 1. ćwierci XX w., wskazując na datę „1927” na jednym z budynków folwarku, zbudowanym z identycznych, mechanicznie obrabianych ciosów.

5 stycznia 1969 r. kościół poświęcono jako rzymskokatolicki i przyłączono do parafii Świętej Trójcy w Chwarstnicy. Według Wikipedii po 1945 r. nieużytkowana świątynia popadała w ruinę i została następnie odbudowana; karty ewidencyjne tego nie potwierdzają – według karty z 1990 r. po 1945 r. nie prowadzono poważniejszych prac budowlanych, a jedynie w latach 80. XX w. wymieniono więźbę dachową i strop oraz wyremontowano dach. W 1995 r. przeprowadzono remont wnętrza.

Karty zabytku

2 karty

Karty z rejestru i ewidencji zabytków: Narodowy Instytut Dziedzictwa (zabytek.pl), licencja CC0.

Źródła

  • zabytek.pl (NID)
  • bip.gryfino.pl (gminna ewidencja zabytków)
  • Oficjalna strona internetowa Parafii — link

Lokalizacja administracyjna

Gdzie jest Kościół filialny śś. Apostołów Piotra i Pawła

Dołgie, gmina Gryfino, powiat gryfiński, województwo zachodniopomorskie. Każda mapa prowadzi do atlasu tego obszaru.

53,1756° N · 14,6563° E · miejscowość: Dołgie Granice: PRG, GUGiK · kliknij, żeby przejść do atlasu gminy, powiatu lub województwa

Warto zobaczyć w okolicy

Miejsca historyczne do 10 km od tego miejsca — od najbliższego.

W terenie · dla wędrowca

Na szlaku w okolicy

Parkingi, miejsca odpoczynku i widoki wokół miejscowości Dołgie — w którą stronę i jak daleko.

GM. BANIE GM. WIDUCHOWA GM. BIELICE GM. LIPIANY GM. PRZELEWICE GM. WARNICE Banie Widuchowa Bielice Przelewice Warnice Dolice 5 km 10 km 15 km PÓŁNOC POŁUDNIE WSCHÓD ZACHÓD Parking Gajki 8,6 km Parking Wirów 9,4 km Miejsce odpoczynku Mielno 11 km Parking Wełtyń 12 km Miejsce odpoczynku Trzebórz 13 km Parking Gliniec 14 km Punkt Informacji Przyrodniczo… 14 km Zielona Klasa 14 km Kościół filialny śś. Apost…

Byłeś tu niedawno?

Dodaj aktualne zdjęcie albo popraw opis — każda informacja pomaga następnym wędrowcom.

Dodaj zdjęcie lub poprawkę
Prowadź