O miejscu
Kościół zbudowano z granitowych ciosów w stylu romańsko-wczesnogotyckim, z zachowanymi oryginalnymi granitowymi portalami o półkolistych łukach. W wyniku zniszczeń z 1945 r. zachował się głównie obwód murów — dach i wnętrze zostały odbudowane w latach 1978–1979, kiedy obiekt stał się kościołem parafialnym rzymskokatolickim. Kompleksową renowację zakończono w 2011 r. Obok kościoła rośnie potężny dąb nazwany „Kasztelanem” (pomnik przyrody). Absyda doświetlona trzema wąskimi, rozglifionymi oknami; najbogaciej profilowany jest trójuskokowy portal kamienny w zachodniej części prezbiterium (elewacja południowa). Portal zachodni ma łagodnie ostrołukowy kształt, zapowiadający wpływy wczesnogotyckie.
Widok od strony południowo-zachodniej (Karta ewidencyjna zabytku, Ośrodek Dokumentacji Zabytków w Warszawie)
Historia
Wieś Gardno należała przed poł. XIII w. do dóbr klasztoru cystersów w Kołbaczu. Kościół wzniesiono w poł. XIII w. — to jeden z najstarszych zachowanych kościołów wiejskich w regionie. Zniszczony w 1945 r. (ocalały głównie mury obwodowe), odbudowany w latach 1978–1979, a w 2011 r. poddany kompleksowej renowacji. Pierwsza wzmianka o Gardnie pochodzi z 1242 r., kiedy klasztor w Kołbaczu otrzymał potwierdzenie posiadania wsi; wymieniany jest wówczas ksiądz Henricus Soulteus de Gardna. Dawne nazwy miejscowości: Garden, Gardina, Gardna, Gartna. Po sekularyzacji dóbr klasztornych wieś stała się domeną państwową; w 1811 r. wydzierżawiono ją Ernstowi Gottliebowi Rattowi von Retzowsfeld, a od 1828 r. właścicielem był Friedrich August Kügel i jego rodzina — w 1855 r. Kügel ufundował nowe organy. W 1893 r. przebudowano część elementów (przemurowano okna, zamurowano okna w apsydzie wschodniej). Kościół należy do nielicznych na Pomorzu Zachodnim, izolowanych, późnych przykładów typu budowli kamiennych rozpowszechnionego między Wezerą a Odrą w XII w. i zanikającego w XIII w. — obok kościoła w Piasecznie. Mury wzniesiono ze starannie obrobionych ciosów granitowych układanych w regularne warstwy (22 w nawie, 17 w chórze), a sklepienie apsydy wykonano z otoczaków. Wyposażenie wnętrza jest współczesne, powstałe w ramach odbudowy z 1978 r., łącznie z witrażami z pracowni Marii Powalisz z Poznania.
Źródła
- zabytek.pl (NID)