Gudzisz

Gudzisz (niem. Kutzdorf) – wieś sołecka w gminie Boleszkowice, nad Myślą, między Chwarszczanami a Reczycami, w dawnej Nowej Marchii (powiat Königsberg/Chojna); owalnica. W 2005 r. liczyła 277 mieszkańców. Około 1 km na południowy wschód użytek ekologiczny „Torfowisko Gudzisz” (15,73 ha).

Dzieje. Od 1. poł. XIII w. wieś należała do uposażenia chwarszczańskich templariuszy (nadanie 1000 łanów z 1232 r.), potem joannitów. Pierwsza wzmianka pochodzi z 31 XII 1262 r. (Gutistorp), gdy margrabiowie Jan i Otton potwierdzili templariuszom komandorię chwarszczańską z dziesięcioma wsiami. W 1449 r. wymieniono Hansa Brederto i Ulricha von Scheningen z Gudzisza (Kurtstorp). Od 1540 r. do 1945 r. wieś należała do domeny elektorskiej w Chwarszczanach. W 1718 r. gospodarowali tu sołtys, 4 gospodarzy, 13 zagrodników, karczmarz i 8 chałupników; uprawiano chmiel. 25 VIII 1758 r. na polach między Sarbinowem, Gudziszem, Chwarszczanami i Cychrami rozegrała się bitwa prusko-rosyjska. W 1809 r. wieś liczyła 271 mieszkańców i 37 domów; rozebrano wówczas stary kościół szachulcowy, a w 1845 r. wzniesiono nowy. W latach 1921–1922 na miejscu dawnego folusza zbudowano elektrownię wodną, działającą do dziś (170 kW). 5 II 1945 r. wieś zajęła Armia Czerwona; kościół poświęcono jako katolicki 8 II 1948 r. Szkołę filialną zlikwidowano w 2010 r.

Brak obiektów w rejestrze zabytków. Neogotycki kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa (1845 r.) z głazów narzutowych i cegły, bez wieży, z pięcioboczną apsydą; dawny pomnik poległych w I wojnie światowej z figurą Matki Boskiej; pomnikowy wiąz (obwód 630 cm) przy elektrowni.