Jugowice

Jugowice (niem. Hausdorf; po 1945 r. przejściowo Dołki) to duża wieś łańcuchowa w gminie Walim, o długości około 2,3 km, leżąca na granicy Gór Sowich i Gór Wałbrzyskich, w rowie Bystrzycy, na wysokości 370–400 m n.p.m. Sąsiaduje z Zagórzem Śląskim, Michałkową, Olszyńcem, Niedźwiedzicą i Jedliną-Zdrojem; około 3 km na północ leży Jezioro Bystrzyckie.

Według niemieckiej Wikipedii Hausdorf po raz pierwszy wymieniono w 1305 r. w księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego (Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis); polska Wikipedia podaje, że wieś powstała pod koniec XIII w. Należała do okręgu zamku Grodno – lenna księcia świdnickiego, a po 1368 r. zastawu czeskich starostów (Reibnitzów, Mühlheimów, Czettritzów). W 1493 r. należała jeszcze do Czettritzów, w 1535 r. do Christopha von Hochberga z Książa. Początkowo była wsią leśno-rolniczą, później rozwinęło się tu tkactwo chałupnicze: w 1786 r. były szkoła ewangelicka, dwa młyny wodne, bielnik i 25 warsztatów tkackich; w 1825 r. wieś o statusie wolnego sołectwa miała 69 domów, szpital, trzy bielniki i dwa magle, a w 1840 r. także trzy młyny wodne. Od 1816 r. należała do powiatu wałbrzyskiego; w 1818 r. liczyła 462, a w 1840 r. 666 mieszkańców. W 1865 r. założono gazownię, od 1874 r. Hausdorf był siedzibą okręgu urzędowego (z Jawornikiem i Sędzimierzem). Po upadku tkactwa chałupniczego od połowy XIX w. rozwijała się turystyka – w 1904 r. wieś otrzymała stację na Kolei Bystrzyckiej ze Świdnicy do Jedliny-Zdroju, a w 1914 r. uruchomiono stąd zelektryfikowaną Kolej Walimską. Na początku XX w. działały tu gazownia, cegielnia, wytwórnia ceramiki, bielnik i tkalnia. W 1936 r. do wsi włączono część Niedźwiedzicy, Jawornik i Sędzimierz; w 1939 r. liczyła 1401 mieszkańców. W czasie II wojny światowej istniała tu filia obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Po 1945 r. we wsi działały zakłady płyt wiórowych „Suprema”.

W rejestrze zabytków znajdują się drewniana dzwonnica cmentarna z 1828 r. oraz dom mieszkalno-gospodarczy przy ul. Górnej 18 z 1829 r. Do innych zabytków należą dwór przy ul. Głównej 4 z drugiej połowy XIX w., dawny młyn z 1781 r., zabudowania stacji kolejowej z początku XX w. i linia Kolei Bystrzyckiej. W Jugowicach zaczyna się Szlak Martyrologii prowadzący przez Kolce do Głuszycy.