Kłodzko

Kłodzko (łac. Glacium, niem. Glatz, cz. Kladsko) to miasto w północno-wschodniej części Kotliny Kłodzkiej, nad Nysą Kłodzką, siedziba powiatu i dawna stolica hrabstwa kłodzkiego (Grafschaft Glatz). Ma ok. 24 tys. mieszkańców (GUS, 30 X 2025: 24 363). Leży na pograniczu polsko-czeskim, w miejscu zbiegu dróg przez przełęcze okolicznych gór; według polskiej Wikipedii przechodziła tędy odnoga szlaku bursztynowego. Nysa Kłodzka odgałęzia tu Młynówkę, tworzącą wyspę z dawnym Przedmieściem Piasek. W granicach miasta wznoszą się Góra Zamkowa (Forteczna) i Owcza Góra.

Pierwszą wzmiankę – castellum Kladsko w związku ze śmiercią Sławnika, ojca św. Wojciecha – zanotował w 981 r. czeski kronikarz Kosmas. Gród na skalistym wzgórzu nad Nysą długo bywał przedmiotem sporów czesko-polskich: w 1003 r. na krótko zajął go Bolesław Chrobry, w 1114 r. książę Sobiesław I, a pokój z 1137 r. potwierdził przynależność ziemi kłodzkiej do Czech. Pod zamkiem rozwinęła się osada targowo-rzemieślnicza; według polskiej Wikipedii kolonizację niemiecką wzmogło przybycie joannitów (1169), niemiecka Wikipedia podaje szpital joannitów w 1183 r. i komandorię ok. 1243 r. Nazwa Glatz pojawia się w źródłach w 1223 r. (według niektórych historyków mogła to być data lokacji, dokument lokacyjny się nie zachował); wójt kłodzki jest wzmiankowany 29 III 1275 r., a wójtostwo miasto wykupiło w 1324 r. (według niemieckiej Wikipedii – w 1334 r.). W 1349 r. z fundacji arcybiskupa praskiego Arnošta z Pardubic przybyli kanonicy regularni, dla których założono klasztor i kolegiatę na Górze Zamkowej. W 1458/1459 r. król Jerzy z Podiebradów uczynił Kłodzko stolicą hrabstwa; w 1501 r. hrabstwo odkupił Ulrich von Hardeck, a od 1526 r. miasto należało do Habsburgów. W 1562 r. większość mieszkańców stanowili luteranie. W 1622 r., w czasie wojny trzydziestoletniej, miasto zajęli Austriacy i przekształcili zniszczony zamek w twierdzę (rozbudowa 1680–1702, Jakob Carova).

W 1742 r. Kłodzko przeszło pod panowanie Prus; Fryderyk II Wielki rozbudował twierdzę (w 1760 r. zdobyli ją Austriacy, w 1763 r. zwrócili), a po raz ostatni była oblegana w 1807 r. W latach 1862–1905 wybudowano linie kolejowe, w latach 1864–1874 na Jurandowie – kompleks szpitalny, w 1877 r. zniesiono status twierdzy, a w latach 1880–1911 rozebrano bramy i większość murów miejskich. Na początku 1939 r. miasto liczyło 22 tys. mieszkańców. W czasie II wojny światowej w twierdzy Niemcy utrzymywali więzienia i w 1944 r. obóz pracy przymusowej; w 1942–1943 odbył się tu proces członków Związku Orła Białego. Polska administracja objęła miasto w czerwcu 1945 r. W latach 50. XX w. katastrofy budowlane w podpiwniczeniach doprowadziły do rozbiórki kwartałów północnej części Starego Miasta; w 1976 r. otwarto podziemną trasę turystyczną. W nocy z 7 na 8 VII 1997 r. miasto zalała „powódź tysiąclecia”, a we wrześniu 2024 r. kolejna powódź.

W rejestrze zabytków znajdują się m.in. mury obronne (XIII–XV w.), Twierdza Kłodzko z Fortem Owcza Góra (1745–1750), gotycki most na Młynówce (według rejestru 1390 r.), kościół parafialny Wniebowzięcia NMP (1350–1500; według polskiej Wikipedii rozpoczęty przez joannitów w 1344 r., ukończony na początku XVI w., z barokowym wnętrzem), kościół i klasztor franciszkanów (kościół Matki Boskiej Różańcowej, XVII w.), kościół św. Jerzego i Wojciecha (barokowy, XVIII w., dawny klasztor bernardynów), ratusz z wieżą (XVII w.), kolegium i konwikt jezuicki (XVII w., dziś m.in. Muzeum Ziemi Kłodzkiej), liczne kamienice z XVI–XIX w., cmentarz żydowski (1833 r.) oraz podziemna trasa turystyczna.