Mrowiny

Mrowiny (niem. Konradswaldau) – wieś w gminie Żarów (961 mieszkańców w 2021 r.), ze szkołą podstawową i Młodzieżowym Ośrodkiem Wychowawczym. Na granicy z Żarowem działała kopalnia kaolinu „Andrzej”.

Według niemieckiej Wikipedii wieś powstała w okresie kolonizacji; pierwsza wzmianka pochodzi z 1213 r., gdy biskup halberstadzki Konrad von Krosigk przekazał klasztorowi w Lubiążu 35 łanów w Conradswaldau. Od 1274/1277 r. wieś należała do księstwa świdnicko-jaworskiego. W 1353 r. właścicielem był Konrad von Czirn, później m.in. Schellendorfowie, Mühlheimowie, Adelsbachowie, w XVIII w. Wallenburgowie, Winterfeldowie, Nostitzowie i Knobelsdorffowie, a w XIX w. rodzina von Kulmiz. Po przejściu Śląska pod panowanie Prus (1742) powstała tu parafia ewangelicka: pierwsze nabożeństwo odbyło się 22 lipca 1742 r. w stodole, a 18 sierpnia 1743 r. poświęcono dom modlitwy. W 1785 r. wieś liczyła 316 mieszkańców, w 1845 r. – 476; do gminy należała kolonia Freudenthal. W 1866 r. epidemia cholery zabiła w okolicy ok. 60 osób. Po 1945 r. wieś znalazła się w Polsce; kościół ewangelicki rozebrano w 1964 r., pozostawiając wieżę.

Do rejestru zabytków wpisany jest pałac (w rejestrze datowany na XVII w.; według Wikipedii PL neorenesansowy z 1838 r., przebudowany w latach 1870–1871 na miejscu barokowej siedziby) oraz park z końca XVII w. Zachowały się też wieża rozebranego kościoła ewangelickiego, barokowa pastorówka z 1743 r., kaplica – dawny grobowiec rodziny von Kulmiz – oraz kilkusetletnia aleja dębowa.