Rościn

Rościn (niem. Rostin) – wieś sołecka w gminie Myślibórz, 6 km na południowy zachód od miasta, nad Jeziorem Rościńskim, w pagórkowatym terenie (80–100 m n.p.m.), w dawnej Nowej Marchii; wieś typu widlicy o nieregularnej zabudowie. Od 1874 r. siedziba okręgu urzędowego (Amtsbezirk) Rostin w powiecie Soldin. Do sołectwa należą Dąbrowa (osada), Kostno i kolonia Rościnko.

Dzieje. W 1337 r. Księga ziemska Nowej Marchii margrabiego Ludwika Starszego wymienia w ziemi golenickiej wieś Rostin o 53 łanach, z 4 łanami parafialnymi i 1 kościelnym; lennikiem zobowiązanym do służby konnej był „damyn” (być może Damnitz) z 10 łanami. W XV–XVI w. we wsi wzmiankowany jest ród von Damnitz. W 1713 r. właścicielem majątku był Kuno Krenz Ernest von Bredow (1655–1725), później generał-major kirasjerów pruskich. W 1753 r. pułkownik von Bredow założył w Rościnie manufakturę fajek glinianych; surowiec (białą glinkę kaolinową) wydobywano nad Jeziorem Rościńskim. W 1754 r. przedstawił wyroby Fryderykowi II, który wsparł wytwórnię cłami na fajki holenderskie; roczna produkcja sięgała 1,4–1,7 mln sztuk, sprzedawanych w Prusach i w Polsce. Podczas wojny siedmioletniej manufakturę splądrowały wojska rosyjskie. W 1765 r. majątek z fabryką kupił radca wojenny von Lüder, w 1773 r. zatrudniała 36 pracowników, a w 1775 r. nabył ją szczeciński kupiec Isaac Salingré (1717–1801), rozszerzając zbyt przez porty w Kłajpedzie, Gdańsku, Hamburgu i Lubece. Około 1804 r. fabryka zakończyła działalność. W 1830 r. majątek (1093 ha) nabył Hermann Stubenrauch, w 1868 r. dr Oskar von Weiß (1838–1901), a w 1901 r. Jean Nicolas; w rękach rodziny Nicolas pozostał do 1945 r. W 1988 r. w korzeniach drzewa powalonego przy pałacu znaleziono pierwsze fajki z miejscowej manufaktury, a w latach 1989–1990 badania wykopaliskowe pod kierunkiem Teresy Witkowskiej dostarczyły ok. 198 tys. zabytków, w tym fragmentów fajek i pojemników do ich wypalania.

Zabytki (rejestr): klasycystyczny kościół pw. św. Rocha z 2. poł. XVIII w. (według rejestru XVIII w.), przebudowany w XIX w., odnawiany w latach 1920–1922; ruina dawnego kościoła z przełomu XIII/XIV w. – salowa budowla z kwadr granitowych z ostrołukowymi portalami i wczesnogotyckimi szczytami z XIV w., w 2. poł. XIX w. zamieniona na spichlerz, po 1945 r. magazyn PGR; barokowy pałac rodziny von Bredow z 2. poł. XVIII w. (według rejestru poł. XVIII w.), przebudowany w 2. poł. XIX w., zdewastowany; park o powierzchni ok. 8 ha, założony w 2. poł. XVIII w., przekształcony w XIX w. na krajobrazowy, z lipą o obwodzie 450 cm, dębem 440 cm i grupą platanów przy drodze do Pszczelnika. Na zachód od wsi, przy drodze do Chłopowa, głaz narzutowy „Klickstein” (obwód 7,7 m) – pozostałość megalitycznego cmentarzyska ludności kultury pucharów lejkowatych, z którym wiąże się legenda o diable budującym wieżę.