Rusko

Rusko (niem. Rauske) – wieś w gminie Strzegom.

W odkrywkowej kopalni kaolinu odkryto cztery zespoły narzędzi mikrolitycznych (odłupków z retuszem zębatym), datowane na ok. 500 tys. lat – według Wikipedii PL, obok znalezisk z Trzebnicy, najstarsze ślady człowieka w Polsce. Wieś wzmiankowano w 1193 r. jako Ruschi, a następnie m.in. jako Ruzke (1201), Ruske (1250) i Rusk (Liber fundationis). W 1239 r. jako świadek występuje proboszcz Polonus parochianus de Ruze; w 1248 r. wzmiankowano sołtysa, co świadczy o lokacji na prawie niemieckim. W 1288 r. patronat kościoła śś. Piotra i Pawła przeszedł na joannitów strzegomskich. Wieś należała do księstwa wrocławskiego, a po 1335 r. bezpośrednio do Korony Czeskiej. Według Wikipedii PL stał tu najstarszy na Dolnym Śląsku wiatrak (z 1580 r.). W 1653 r. kościół powrócił do katolików; do parafii należały w XIX w. m.in. wsie Hummel, Niklasdorf, Pfaffendorf i Preilsdorf (zapewne dzisiejsze Mikoszowa, Mielęcin i Przyłęgów). Od 1742 r. wieś należała do Prus i do powiatu strzegomskiego (od 1932 r. świdnickiego); w 1756 r. założono szkołę ewangelicką. W 1845 r. liczyła 524 mieszkańców, w 1933 r. – 701.

Po 1945 r. wieś znalazła się w Polsce. W latach 50. i 60. XX w. działał tu obóz pracy przymusowej, w którym więźniowie (m.in. polityczni) wydobywali glinę dla zakładów ceramicznych w Jaroszowie i fabryki porcelany „Krzysztof” w Wałbrzychu.

Do rejestru zabytków wpisany jest kościół filialny pw. śś. Piotra i Pawła – według tradycji z ok. 1190 r., według niemieckiej Wikipedii z 2. połowy XIII w., rozbudowany w XVI–XVIII w.; z kamienia łamanego, bez przypor, z prezbiterium sklepionym krzyżowo i wieżą podwyższoną w XIX w., otoczony dawnym cmentarzem z nagrobkami z XVII w. w murze. We wsi stoi kilka kamiennych krzyży monolitowych.