Sędzisław (niem. Ruhbank) to wieś w gminie Marciszów, położona w północnej części Kotliny Kamiennogórskiej, w Obniżeniu Leska, u podnóża Krąglaka (692 m), nad Leskiem i potokiem Zimna Woda, ok. 7 km na północny wschód od Kamiennej Góry.
Według niemieckiej Wikipedii wieś wzmiankowano w 1399 r. jako Ruhbank; należała do księstwa świdnickiego, a od 1703 r. była lennem opactwa krzeszowskiego. Starsza część wsi ciągnie się wzdłuż Zimnej Wody, w której według dawnych źródeł niemieckich znajdowano drobne samorodki złota. Nowsza część powstała po 1867 r., gdy przez Sędzisław poprowadzono kolej z Wałbrzycha do Jeleniej Góry; w 1869 r. otwarto stąd odgałęzienie do Kamiennej Góry i Lubawki, przedłużone w 1875 r. do Czech, i Sędzisław stał się węzłem kolejowym. Powstały też zakłady lniarskie, meblarskie i wytwórnia elementów betonowych. W 1900 r. przez wieś poprowadzono wodociąg zaopatrujący Wałbrzych. W 1913 r. na wzgórzu w centrum wsi stanął pomnik upamiętniający setną rocznicę bitwy pod Lipskiem. 25 stycznia 1975 r. pod Sędzisławiem zderzyły się pociągi osobowy i towarowy. W latach 1945–1954 wieś była siedzibą gminy.
Do rejestru zabytków wpisano dwór z 1785 r., przebudowany w 1824 r., obecnie szkołę.
Sędzisław w datach
- 1399Wzmianka o Ruhbank (Wikipedia DE).
- 1703Wieś lennem opactwa krzeszowskiego (Wikipedia DE).
- 1785Budowa dworu (NID, Wikipedia PL).
- 1824Przebudowa dworu (Wikipedia PL).
- 1867Kolej z Wałbrzycha do Jeleniej Góry (Wikipedia PL i DE).
- 1869Otwarcie odgałęzienia do Kamiennej Góry i Lubawki (Wikipedia DE).
- 1875Przedłużenie linii do Czech (Wikipedia DE).
- 1900Przez wieś przebiega nowy wodociąg zaopatrujący Wałbrzych (Wikipedia PL).
- 1913Pomnik setnej rocznicy bitwy pod Lipskiem (Wikipedia PL).
- 1945–1954Wieś siedzibą gminy Sędzisław (Wikipedia PL).
- 197525 stycznia zderzenie pociągu osobowego z towarowym (Wikipedia PL).
- 2021636 mieszkańców według NSP 2021 (polskawliczbach.pl).
Źródła
- Wikipedia PL – hasło „Sędzisław (województwo dolnośląskie)”
- Wikipedia DE – hasło „Sędzisław”
- Narodowy Instytut Dziedzictwa – rejestr zabytków, gm. Marciszów