Stronie Śląskie

Stronie Śląskie (niem. Seitenberg) to miasto w powiecie kłodzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Stronie Śląskie, na ziemi kłodzkiej. W latach 1975–1998 należało administracyjnie do województwa wałbrzyskiego.

Według polskiej Wikipedii miejscowość, od której utworzono nazwę miasta, była do II wojny światowej niewielką osadą pasterską obok znacznie większego Schreckendorf (dzisiejszego Strachocina). Hasło podaje jako pierwszą wzmiankę dokument z 1264 r., ale rok ten odpowiada najstarszej wzmiance o Strachocinie; niemiecka Wikipedia podaje wzmiankę z 1346 r. (Seydenberg) i formę Seitendorf z 1560 r. Miejscowość należała od początku do panowania Karpień (Karpenstein) w czeskiej ziemi kłodzkiej; według niemieckiej Wikipedii od 1350 r. było tu centrum górnictwa rud żelaza, pod koniec XV w. działała huta żelaza, a w 1505 r. spisano ordynację górniczą; górnictwo wygasło w wojnie trzydziestoletniej. Od 1684 r. wieś należała do hrabiego Althanna z Międzylesia, a w 1838 r. kupiła ją królewna Marianna Orańska, której niewielki pałacyk stoi tu do dziś. W 1864 r. uruchomiono manufakturową hutę ręcznie zdobionego szkła Oranienhütte, a w 1897 r. doprowadzono linię kolejową do Kłodzka.

W maju 1945 r. miejscowość zajęły wojska radzieckie, a dotychczasowych mieszkańców wysiedlono do Niemiec. Początkowo nazywano ją Żybocin, w 1946 r. wprowadzono urzędowo obecną nazwę. Na przełomie lat 40. i 50. XX w. osada rozrosła się dzięki złożom fluorytu i rud uranu (po wydobyciu pozostało osiedle Morawka), a rozwój zapewniły huta szkła kryształowego „Violetta”, wydobycie marmurów i szpital psychiatryczny. Status miasta nadano 1 stycznia 1967 r.

W rejestrze zabytków wpisane są: barokowy kościół Matki Bożej Królowej Polski i św. Maternusa, kaplica z XVIII w. (według polskiej Wikipedii kaplica św. Onufrego), kościół ewangelicki z 1915 r. (obecnie rzymskokatolicki pw. Zmartwychwstania Pańskiego) i szachulcowy budynek dworca kolejowego z 1897 r.; dawny pałac Marianny Orańskiej jest dziś siedzibą urzędu miejskiego.