Swobnica

Swobnica (do 1945 niem. Wildenbruch) to wieś w gminie Banie, położona między dwoma jeziorami: Długim (od północy) i Grodziskim (od południa). Wraz z całą Ziemią Bańską została w 1234 roku nadana przez księcia Barnima I zakonowi templariuszy, których główna siedziba (komandoria) mieściła się w pobliskiej Rurce. Po kasacie zakonu w 1312 roku dobra przejęli joannici.

W 1373 roku doszło do konfliktu między komandorią w Rurce a mieszczanami Chojny i okoliczną szlachtą pod wodzą Hassona von Wedla — komandoria została zdobyta i splondrowana, a komtur Wilhelm von Holsten uwięziony. Po zakończeniu sporu joannici przenieśli swą siedzibę do Swobnicy, gdzie po 1377 roku wznieśli większy i lepiej ufortyfikowany zamek na półwyspie Jeziora Grodziskiego — ceglaną warownię na planie kwadratu o boku ok. 50 metrów, otoczoną 15-metrowymi murami z blankowaniem i ponad 30-metrową wieżą narożną. W 1399 roku doszło do kolejnego konfliktu — tym razem z mieszkańcami Bań, gdzie na drodze do Swobnicy zabito baliwa zakonu Detleva von Wallmoden; mieszczanie zostali ukarani finansowo i musieli ustawić w miejscu zbrodni krzyż pokutny, który stał tam do 1533 roku.

Po wojnie trzydziestoletniej zamek przejęła królowa szwedzka, a w 1680 roku kupiła go Dorota, druga żona wielkiego elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma. Zleciła ona gruntowną barokową przebudowę — kontynuowaną później przez jej wnuka Henryka Filipa, pod nadzorem architektów Ryckwaerta, a po 1682 roku Michaela Smidsa i Johanna Neringa — która zamieniła średniowieczną twierdzę w trójskrzydłową, barokową rezydencję z wyjątkowym, w całości zachowanym barokowym wystrojem wnętrz (stiukowe sufity, kominki, posadzki) — unikatowym na skalę Pomorza Zachodniego. W XVIII wieku zamek przeszedł na własność państwa pruskiego. Do końca II wojny światowej pozostawał w rękach niemieckiej dynastii.

Po wojnie zamek został ograbiony, a następnie zaadaptowany na siedzibę PGR (najpierw biura, potem spichlerz), co przyśpieszyło jego dewastację przez tzw. poszukiwaczy skarbów. Po 1989 roku trafił w ręce prywatne, a w 1992 roku został sprzedany belgijskiemu inwestorowi, który planował odbudowę na hotel — do której jednak nie doszło. W 2011 roku ruinę przejęła gmina Banie; w 2012 roku wyremontowano dach skrzydła wschodniego, a w październiku 2013 roku zakończono remont wieży, udostępnionej dziś turystom jako punkt widokowy. Najlepiej zachowanym elementem założenia pozostaje właśnie wieża; z pierwotnych, gotyckich budynków przeżyły jedynie piwnice. Wokół ruin, na powierzchni ok. 2,5 ha, rozciąga się XIX-wieczny park krajobrazowy ze starodrzewem. Drugim zabytkiem wsi jest kościół św. Kazimierza.