Szalejów Dolny (niem. Niederschwedeldorf) to duża wieś o długości ok. 4,2 km, położona w zachodniej części Kotliny Kłodzkiej, nad dolnym biegiem Bystrzycy Dusznickiej, w gminie Kłodzko.
Według polskiej Wikipedii pierwsza wzmianka o wsi i istniejącym tu kościele pochodzi z 1269 r.; niemiecka Wikipedia podaje dokładną datę 25 listopada 1269 r. (Swedlerdorf, dokument praskiego biskupa Jana III z Dražic) i zalicza wieś do najstarszych w ziemi kłodzkiej. W 1346 r. właścicielem był Otton Ratold (Donig von Zdanic). W 1350 r. arcybiskup Arnošt z Pardubic kupił wieś i przekazał ją kanonikom regularnym św. Augustyna z Kłodzka. W 1597 r. przejęli ją jezuici; pod ich rządami wieś się rozwinęła, a dzięki wzniesionej tu kaplicy św. Anny stała się lokalnym ośrodkiem pielgrzymkowym. W 1683 r. znaczna część wsi spłonęła w wielkim pożarze, po którym odbudowano domy i wzniesiono browar, słynący z piwa. W 1840 r. były tu pałac, kościół, kilka kaplic, szkoła, browar, olejarnia, młyn wodny i tartak.
W rejestrze zabytków wpisane są m.in.: kościół św. Szymona i Judy Tadeusza (zbudowany w latach 1489–1491, rozbudowany ok. 1602 r., przebudowany w latach 1702–1707, z portalami późnogotyckimi, renesansowymi i barokowym), pałac z 1844 r. z parkiem oraz kaplice.
Źródła
- Wikipedia (PL): hasło „Szalejów Dolny”
- Wikipedia (DE): hasło „Szalejów Dolny”
- Narodowy Instytut Dziedzictwa – rejestr zabytków, gm. Kłodzko