Trzebież

Trzebież (do 1945 r. niem. Ziegenort, właściwie Zegenort) to wieś portowa nad Zalewem Szczecińskim, u ujścia Papenwasser, ok. 4 mil na północ od Szczecina. Berghaus wywodzi nazwę od ryb zwanych Zegen, które dawniej często tu łowiono. Obie wsie – Groß-Ziegenort z kościołem i Klein-Ziegenort z kaplicą, około 1000 kroków na północ – tworzyły jedną gminę.

Do czasów reformacji Ziegenort było własnością klasztoru w Jasienicy, który miał tu daniny z 14 łanów i 6 chat w Groß- oraz z 5 łanów w Klein-Ziegenort i patronat nad kościołem; po ugodzie pasawskiej z 1552 r. przeszły one na księcia. Pierwszym kaznodzieją luterańskim był Gregorius Stellmacher (1574–1587), a podczas wizytacji w 1664 r. pastorem był Martinus Kamenski, dawny augustianin z Moraw, powołany w 1650 r. Wikipedia podaje, że około 1280 r. książę Bogusław IV nadał wieś mieszczaninowi ze Szczecina.

Berghaus notuje, że w 1862 r. obie wsie liczyły 1923 mieszkańców (w 1831 r. – 1145). W Groß-Ziegenort było 136 domów, 17 chłopów, 2 kossatów i 75 zagrodników, w Klein-Ziegenort – 8 chłopów i 37 zagrodników; mieszkańcy utrzymywali się głównie z żeglugi, rybołówstwa w Zalewie i hodowli bydła na zalewanych łąkach. W 1831 r. posiadali dziesięć jednostek rzecznych, a w 1862 r. 33 statki przybrzeżne (563 łasztów), w 1864 r. – 31 żaglowców morskich (715 łasztów). Działała stocznia (w 1861–1863 zbudowano tu m.in. cztery brygi i szkuner), a Ziegenort był portem załadunku drewna z tutejszego nadleśnictwa i przystanią parowców Szczecin–Ueckermünde. Brzeg Zalewu chroniły umocnienia (Packwerk), które chłopi mieli utrzymywać na mocy swoich aktów własności.

Wikipedia podaje, że po 1898 r. doprowadzono tu kolej z Polic (ruch pasażerski od 1910 r.), w 1905 r. wieś liczyła 1808 mieszkańców, w 1925 r. – 2382, w 1939 r. – 2660, w 2011 r. – 2136. Po wojnie zniszczeniu uległo ok. 40% zabudowy; w 1946 r. mieściła się tu siedziba nadleśnictwa, a w latach 1973–1976 – gmina Trzebież. W rejestrze zabytków znajdują się barokowy kościół pw. Podwyższenia Krzyża z XVIII w. (Wikipedia: 1745 r.), pastorówka z początku XIX w., dom z XVIII w. i wieża ciśnień z lat 1909–1910.