Wąwelnica

Wąwelnica (do 1945 niem. Wamlitz, w dawnych źródłach Wameliz) to wieś w gminie Dobra (Szczecińska), założona na planie owalnicy. Sołectwo Wąwelnica tworzą wieś i jej przysiółek Lubieszyn. Przed 1945 r. należała do pomorskiego powiatu Randow, a od 1939 r. do powiatu Ueckermünde.

Według Berghausa Wamlitz była wsią kolegiaty Mariackiej w Szczecinie (Marienstift), która miała tu prawa patronackie i policyjne; kościół był filią parafii w Neuenkirchen (Dołuje). Pierwotnie we wsi było 21 pełnych gospodarstw chłopskich i jedno półłanowe, w 1864 r. – 9 pełnych (wraz z lennym sołtysem), jeden kośnik, 15 zagrodników i 34 rodziny komorników; wieś miała 36 domów prywatnych, wiatrak i jednoklasową szkołę (ok. 60 dzieci), a pole liczyło 2160 mórg. Niemiecka Wikipedia wiąże własność kościoła Mariackiego z jego fundacją w 1263 r. przez Barnima I; we wsi lenna mieli też rycerze, m.in. Muckerwitzowie – po śmierci Bernda Muckerwitza w 1579 r. książę Ernest Ludwik oddał lenno kanclerzowi Henningowi von Ramin.

Murowany kościół filialny pw. Matki Boskiej Częstochowskiej (według Wikipedii PL jego początki sięgają drugiej połowy XIII w.; w rejestrze zabytków datowany na XVI w.) otacza zabytkowy mur z przełomu XVII i XVIII w. z bramką. W 1925 r. wieś liczyła 340 mieszkańców, w 1939 r. – 333; według urzędu gminy w czerwcu 2008 r. sołectwo miało 142 zameldowanych. Na wschód od wsi biegnie nasyp dawnej Kolei Randowskiej (Szczecin–Nowe Warpno), rozebranej w 1945 r. na odcinku Dobra–Nowe Warpno.