Wysoka

Wysoka (niem. Wittstock) – wieś sołecka w północnej części gminy Boleszkowice, nad niewielkim jeziorem, w dawnej Nowej Marchii (ziemia mieszkowicka; powiat Königsberg/Chojna). W 2024 r. liczyła 337 mieszkańców. Wieś ulicowo-placowa, w znacznym stopniu przekształcona. Należy do niej przysiółek Wyszyna (dawny folwark Klein Wittstock).

Dzieje. W 2. poł. VII–IX w. istniała tu osada wczesnosłowiańska; w okolicy odkryto też cmentarzysko kultury łużyckiej. Po ok. 1250 r. wieś skolonizowali margrabiowie brandenburscy. W 1337 r. Księga ziemska Ludwika Starszego wymienia w ziemi mieszkowickiej Withstock o 64 łanach, z 4 łanami parafialnymi i karczmą. W 1350 r. margrabia Ludwik nadał von Mörnerom ekspektatywę na lenno Hermana i Mikołaja Witte w Łukowicach i Wysokiej. Na przełomie XIV/XV w. zbudowano kamienny kościół. Od 1444 r. do 1583 r. we wsi siedział ród von Werbelow (hołd lenny 1499 r., list lenny 1571 r.), potem ród Ilhow (do 1676 r.). Po wojnie trzydziestoletniej wieś opustoszała – pod koniec XVII w. mieszkało tu tylko 7 zagrodników. W 1701 r. majątek kupił radca stanu Johann Heinrich Sohr, a w 1720 r. domena państwowa w Dębnie (wieś Groß Wittstock i folwark Klein Wittstock), która w 1731 r. przeniosła do Wysokiej swoją siedzibę. Pod koniec XVIII w. przy folwarku założono park. W 1871 r. wieś liczyła 86, a domena 227 mieszkańców; w latach 1880–1890 dobudowano wieżę kościoła, w latach 1894–1899 powstała kolonia mieszkalna, a na przełomie XIX/XX w. nowe zabudowania folwarczne, gorzelnia i dwór (majątek ponad 1100 ha). W latach 30. XX w. majątek rozparcelowano, a w dworze umieszczono szkołę rolniczą. 4 II 1945 r. wieś zajęła Armia Czerwona; dwór został zniszczony i rozebrany. Kościół poświęcono jako katolicki 3 X 1946 r.; w 1949 r. powstał PGR (do 1993 r.). W 2014 r. uruchomiono zespół 19 elektrowni wiatrowych (47,5 MW).

Zabytki (rejestr): kościół filialny pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus – gotycki, z kwadr granitowych i głazów, XIV w. (według Wikipedii XIV/XV w.), z oknami poszerzonymi ok. 1700 r. i wieżą z lat 1880–1890 – na cyplu wschodniego brzegu jeziora; park dworski z dziedzińcem gospodarczym (XVIII w.), ok. 2,5 ha, z pomnikowymi dębami (do 515 cm obwodu). W gminnej ewidencji: spichlerz (1887 r.), obora, gorzelnia, rządcówka, kuźnia (1899 r.).