O miejscu
Zespół dawnego majątku ziemskiego w Wysokiej Gryfińskiej (dawn. Wittstock), założony na początku XIX w. i rozbudowywany do lat 20. XX w. W południowo-zachodnim narożniku założenia, otoczonym parkiem, stał dwór rodziny Runge. Karta zabytku z lat 90tych wskazuje, że widoczne są jedynie ślady jego ruin, a zachowała się część zabudowy folwarcznej: dawne czworaki (domy mieszkalne dla pracowników), duża chlewnia oraz inne budynki gospodarcze, w większości wzniesione z cegły. Obecnie śladów folwarku i zabudowy folwarcznej jest coraz mniej.
Dawne budynki mieszkalne („czworaki”) (Narodowy Instytut Dziedzictwa (zabytek.pl), licencja CC0. Źródło: https://zabytek.pl/pl/obiekty/zespol-palacowo-folwarcz-867466/dokumenty/PL.1.9.ZIPOZ.NID_N_32_EN.463779/1)
Historia
Majątek należał pierwotnie do domeny państwowej i był zarządzany przez Kołbacz; od 1794 r. podlegał generalnemu dzierżawcy Kołbacza, Gaebemu, który później wykupił go na własność. W 1804 r. dobra odsprzedano Heinrichowi Ludwigowi Schulzowi z sąsiedniego Chlebowa, a w 1827 r. — powiększone o kolejne morgi — nabył je Georg Heinrich Runge. W rękach rodziny Runge majątek pozostał aż do lat 20. XX w.; pod koniec XIX w., gdy zarządzała nim Minna Runge, obejmował 592 ha (w tym 465 akrów ogrodu) i prowadzono w nim hodowlę 37 koni, 51 sztuk bydła, 969 owiec i 64 świń. W okresie późniejszym produkcja znacznie się ograniczyła (do ok. 20 koni, 70 sztuk bydła i 45 świń), a gospodarstwo podupadało. Ostatnim znanym właścicielem był Georg Runge; po 1920 r. majątek nie jest już wymieniany w księgach adresowych. Dwór, stojący w parku w południowo-zachodnim narożniku założenia, nie przetrwał — zachowały się jedynie jego ślady. Po 1945 r. zabudowania gospodarcze przejął Kombinat Państwowych Gospodarstw Rolnych w Gardnie.
Dokumenty
1 plikKarty z rejestru i ewidencji zabytków: Narodowy Instytut Dziedzictwa (zabytek.pl), licencja CC0.
Źródła
- polska-org.pl (archiwum fotografii Poloniae Amici, Ewa Soroka, 1990, oraz nowsze zdjęcia obory/chlewni)
- Wikipedia
- Geoportal — działki ewidencyjne, Wysoka Gryfińska — link