Chlebowo

Chlebowo (niem. Klebow) to wieś w gminie Gryfino, położona przy południowo-zachodnim skraju Puszczy Bukowej, w połowie traktu Radziszewo–Gardno; przebiega przez nią droga wojewódzka nr 119, a na południe od zabudowań leży Jezioro Chlebowskie. Wieś zachowała średniowieczny kształt owalnicy z rozległym nawsiem; leży ok. 10 km na północny wschód od Gryfina i ok. 12 km na południe od Szczecina, niedaleko granicy z Niemcami, licząc ok. 157 mieszkańców.

Osada pojawia się w dokumentach już w 1187 roku jako własność kościoła św. Jakuba w Szczecinie. W 1212 roku książę Bogusław II zatwierdził przekazanie części wsi cystersom z Kołbacza przez niejakiego Tessemera, syna Priebego, a w 1237 roku zakonnicy wykupili pozostałą część wsi i założyli w niej folwark klasztorny. W 1302 roku wzmiankowani są rycerze Johannes de Cleboh i Simon de Clebowe; później majątek należał kolejno do rodu von Pahlen (wzmianki z 1481, 1492, 1521 i 1523 roku; ostatni przedstawiciel rodu zmarł w 1679 roku), od ok. 1680 roku do rodziny Gaede, krótko po 1810 roku do rodziny von Wedel, a od 1811 roku do Georga Friedricha Schulzego i jego potomków.

Pośrodku wsi wznosi się gotycki, ceglany kościół filialny pw. św. Huberta — użyty w murach wątek wendyjski wskazuje na 2. połowę XIV wieku, choć pierwsza pisemna wzmianka o świątyni pochodzi dopiero z 1356 roku, gdy patronat nad nią sprawowali cystersi z Kołbacza. Źródła wymieniają proboszcza Mateusza w 1364 roku oraz kilku wikariuszy w 1449 i 1490 roku. Pod koniec XV wieku dobudowano od zachodu czworoboczną wieżę z kamienia granitowego z głównym wejściem, przebudowując przy okazji szczyty i wnętrze. Kościół został zniszczony podczas wojny i przez lata popadał w dalszą dewastację — odbudowę rozpoczął dopiero w 1998 roku ks. Jacek Fabiszak: zrekonstruowano dach, na jego szczycie umieszczono dzwonnicę; żadne historyczne wyposażenie wnętrza nie przetrwało do dziś.

Okolice Chlebowa były areną jednej z największych bitew o sforsowanie Odry w rejonie Szczecina. 9 marca 1945 roku żołnierze 60. Dywizji Strzeleckiej Armii Czerwonej oraz 2. Dywizji Artylerii ludowego Wojska Polskiego ruszyli do natarcia na Chlebowo i sąsiednie Stare Brynki — wieczorem wieś zdobyła piechota radziecka, jednak już następnego dnia kontratak dwóch niemieckich dywizji pancernych przełamał linie radzieckie i Chlebowo wróciło na krótko w ręce niemieckie. W dniach 9–20 marca 1945 roku stacjonowali tu polscy artylerzyści, wspierając ogniem swych dział radziecką piechotę zdobywającą prawobrzeżny Szczecin — wydarzenie to upamiętnia okolicznościowy pomnik na skrzyżowaniu dróg opodal kościoła.