1. powiat gryfiński
  2. gm. Gryfino
  3. Dębce

kolonia

Dębce

Eichwerder – dębowa kępa nad Regalicą, od XIX w. siedziba dóbr czynszowych Daleszewa, Czepina i Żabnicy

Pierwsza wzmianka1748Eichwerder w kontrakcie czynszowym
Układ miejscowościkolonia / rozproszonaco to znaczy? ↓
Mieszkańcyok. 130NSP 2021

Kolonia nad Regalicą. Dębce (do 1945 r. niem. Eichwerder – „dębowa kępa”) to niewielka kolonia w gminie Gryfino, położona ok. 6 km na północ od miasta, tuż nad prawym brzegiem Regalicy (Odry Wschodniej), na zachód od drogi krajowej nr 31 i linii kolejowej, między Czepinem a Nowymi Brynkami. Nazwa – zarówno niemiecka, jak i polska – nawiązuje do dębowej kępy wśród nadrzecznych łęgów, na której założono osadę. W spisie powszechnym 2021 r. Dębce liczyły 127 mieszkańców. Działa tu Dom Pomocy Społecznej.

Od kępy do siedziby majątku. Eichwerder pojawia się w źródłach w 1748 r. jako nazwa terenu: w kontrakcie czynszowym z 2 grudnia 1748 r., którym skarb państwa oddał Amtmannowi Heino Andreasowi Graewe grunty pod kolonię Ferdinandstein (Daleszewo), wymieniono „tzw. Eichwerder o 67 morgach” na polach wsi Brynki, należący do domeny Kołbacz. Folwark na kępie założył zapewne kupiec Johann Gottlieb Ulrich ze Szczecina, właściciel dóbr w 1784 r. W XIX w., gdy kolejni właściciele – Ludwig von der Dollen (1789), major, potem baron August Ernst Gottlob von Winterfeld (1802) i radca sprawiedliwości Daniel Friedrich Giebe (1834) – połączyli w jednych rękach Ferdinandstein, Wintersfeld (Czepino) i Mönchskappe (Żabnicę), to właśnie Eichwerder stało się siedzibą całych dóbr (Sitzgut) i dało nazwę okręgowi dworskiemu. Przy folwarku powstała niewielka kolonia – w 1842 r. liczyła 4 gospodarstwa czynszowe. Berghaus opisuje w 1868 r. okręg dworski Eichwerder jako jeden z najurodzajniejszych w powiecie: 1429 mieszkańców, 160 domów, dwie szkoły, 564 morgi ogrodów warzywnych zaopatrujących Szczecin i blisko 1500 mórg łąk w Międzyodrzu. Właściciele Eichwerder długo i bezskutecznie zabiegali o przyznanie majątkowi statusu dobra rycerskiego – w 1823 r. utracili dawne prawo udziału w sejmikach powiatowych, a wniosek radcy Giebe z 1841 r. nadprezydent Pomorza odrzucił w grudniu 1842 r.

Czasy najnowsze. Po 1945 r. dawny majątek przeszedł w ręce państwa, a w zabudowaniach dworskich urządzono Dom Pomocy Społecznej, który do dziś jest największą instytucją w miejscowości. Dębce zachowały status kolonii – luźnej zabudowy nad rzeką – i pozostają najmniejszą z nadodrzańskich miejscowości gminy.

Jak czytać układ miejscowości

Kolonia / rozproszona

Pojedyncze zagrody rozrzucone wśród własnych pól, bez zwartego centrum. Tak zakładano m.in. osady kolonizacyjne w XVIII i XIX wieku.

Dębce w datach

  1. 2 XII 1748„Eichwerder o 67 morgach” na polach Brynek wymieniony w kontrakcie czynszowym na kolonię Ferdinandstein.
  2. po 1784Kupiec Johann Gottlieb Ulrich ze Szczecina zakłada zapewne folwark Eichwerder.
  3. 1802Dobra kupuje major August Ernst Gottlob von Winterfeld; w 1824 r. jako baron spiera się z Gryfinem o rybołówstwo w Odrze.
  4. 1823Właściciele tracą prawo udziału w sejmikach powiatowych; Eichwerder jest już siedzibą dóbr.
  5. 1834Radca Daniel Friedrich Giebe kupuje dobra; Eichwerder daje nazwę okręgowi dworskiemu obejmującemu Daleszewo, Czepino i Żabnicę.
  6. 1842Kolonia Eichwerder liczy 4 gospodarstwa czynszowe; nadprezydent Pomorza odrzuca wniosek o status dobra rycerskiego (2 XII 1842).
  7. 1868Berghaus: okręg dworski Eichwerder – 1429 mieszkańców, 160 domów, 564 morgi ogrodów, 1489 mórg łąk.
  8. po 1945Majątek upaństwowiony; w zabudowaniach dworskich powstaje Dom Pomocy Społecznej.
  9. 2021Spis powszechny: 127 mieszkańców.

Źródła

  • H. Berghaus, Landbuch des Herzogthums Pommern, Th. II, Bd. 3: Kreise Greifenhagen und Piritz, Anklam 1868 – dobra czynszowe domeny Kołbacz (s. 100–101: Eichwerder w kontrakcie z 1748 r., folwark Ulricha) oraz hasło Eichwerder, Gutsbezirk (s. 384–386: siedziba dóbr, kolonia 1842, 1429 mieszkańców, starania o status rycerski 1823–1842) — archive.org
  • GUS, Narodowy Spis Powszechny 2021 – ludność miejscowości (za serwisem Polska w liczbach) — polskawliczbach.pl
  • Wikipedia (EN), hasło „Dębce” – dane administracyjne — en.wikipedia.org
  • Pomeranica.pl – „Gmina Gryfino” (Dom Pomocy Społecznej w Dębcach) — pomeranica.pl

Lokalizacja administracyjna

Gdzie leży Dębce

Od województwa do miejscowości — trzy przybliżenia. Każda mapa prowadzi do atlasu: wszystkich miejsc i miejscowości w gminie, powiecie i regionie.

53,3048° N · 14,5076° E Granice: PRG, GUGiK · kliknij, żeby przejść do atlasu gminy, powiatu lub województwa

Czytelnia

Artykuły z gminy Gryfino

Wszystkie artykuły

Po sąsiedzku

Najbliższe miejscowości

Cała gmina Gryfino