Gotycka brama miejska z ok. 1300 r., jedna z trzech historycznych bram Gryfina i najlepiej zachowany symbol średniowiecznych fortyfikacji miasta.
53.25051, 14.48912 ·
Datowanieok. 1300 (część kamienna), XV w. (nadbudowa ceglana)
Okresśredniowiecze
Stan zachowaniadobrze zachowany
Dostęppubliczny
O miejscu
Brama Bańska stoi przy ul. Niepodległości, w miejscu dawnego południowego wjazdu do miasta — nazwa pochodzi od kierunku na wieś Banie. Kwadratowa w planie budowla ma ok. 8 × 8,5 m podstawy i ponad 15 m wysokości. Dolna, kamienna część (ok. 12 m) pochodzi z ok. 1300 r.; ceglaną nadbudowę (ok. 3,5 m), zwieńczoną cylindryczną wieżyczką z blankami, dodano w XV w. W grubych murach (do 2,2 m) zachowały się wąskie strzelnice, wnęka po średniowiecznej latrynie (dansker) w murze zachodnim oraz gniazda i haki po dawnej kracie zamykającej przejazd. Elewację południową zdobi dekoracyjny układ ceglanych blend. Dostępna z zewnątrz całodobowo; wnętrze udostępniane tylko okazjonalnie, przy wydarzeniach kulturalnych.
Karta ewidencyjna z 2002 r. podaje, że w średniowieczu i renesansie bramę nazywano Bramą Św. Jerzego — od pobliskiej kaplicy szpitalnej pw. św. Jerzego. Od strony zewnętrznej przylegało do niej niegdyś przedbramie z mostem nad fosą i bramą przednią, rozebrane w 3. ćw. XVIII w., gdy fosę zasypano, a wały splantowano. Około połowy XIX w. rozbudowa przedmieścia Bańskiego groziła jej rozbiórką — ocaliła ją decyzja Rady Miejskiej z 1864 r.; w 1888 r. przeprowadzono gruntowną restaurację, wzmacniając mury żeliwnymi kotwami. Około 1900 r. rozebrano przylegający fragment muru obronnego i przebito w tym miejscu przejazd dla ruchu samochodowego (do tego czasu do elewacji zachodniej przylegały domy mieszczańskie). Dokładne wymiary: rzut 8,75 x 7,36 m, szerokość przejazdu 3,58 m, wysokość części czworobocznej 14,80 m, część cylindryczna ok. 6,00 m.
Powojenne prace konserwatorskie obejmowały: 1969 r. — zabezpieczenie pęknięć i odbudowę fragmentu muru od zachodu, 1979 r. — remont kapitalny z uzupełnieniem ubytków w licu, tynkami w blendach i rekonstrukcją krenelaży, 1984 r. — odnowienie tynków sklepienia i blend przejazdu. Wnętrze pozostaje w stanie ruiny: brak stropów (poza pojedynczymi belkami), stolarki okien i drzwi, a zamurowane schody uniemożliwiają dostęp na wyższe kondygnacje; postuluje się docelową odbudowę wnętrza i adaptację np. na cele turystyczne.
Widok na elewację północnąOśrodek Dokumentacji Zabytków w Warszawie · Karta ewidencyjna zabytku – CC0
Historia
Miasto lokowano w 1254 r.; mury obronne zaczęto wznosić po 1284 r., gdy książę zezwolił na ich budowę — docelowo ok. 1,9 km obwodu, wzmocnione kilkudziesięcioma basztami. Brama Bańska, jedna z trzech bram miejskich (obok Bramy Szczecińskiej i Bramy Mostowej), powstała ok. 1300 r., a w XV w. nadbudowano ją i przystosowano do obrony bronią palną. Już w 1864/1865 r. Rada Miejska uznała bramę za zabytek wart ochrony. Do rejestru zabytków wpisano: układ przestrzenny Starego Miasta w październiku 1955 r., a mury obronne wraz z Bramą Bańską we wrześniu 1958 r. Podczas walk o Gryfino w marcu 1945 r. spłonęła zabudowa przylegająca do murów, ale sama brama ocalała. Kompleksowa powojenna renowacja objęła lata 1975–1978, z rekonstrukcją blanków w 1979 r. Z pierwotnych fortyfikacji przetrwało do dziś ok. 35% długości murów (najlepszy odcinek — ok. 70 m przy parku, w płd.-wsch. części Starego Miasta); Brama Bańska pozostaje najbardziej rozpoznawalnym symbolem średniowiecznego Gryfina.
Wskaż swój punkt, a przy miejscach pokażemy, jak daleko są od Ciebie.
Szukam…
Nic nie znaleziono.
Kliknij na mapie albo przeciągnij pinezkę, żeby wskazać dowolny punkt.
Czy możemy liczyć odwiedziny?
Za Twoją zgodą Google Analytics zapisze pliki cookies, dzięki którym poznamy, które miejsca i artykuły są czytane,
i będziemy rozwijać portal. Bez zgody nic nie zapisujemy w Twojej przeglądarce.
Zgodę zmienisz w każdej chwili linkiem „Ustawienia prywatności” w stopce. Więcej w polityce cookies.