Michałkowa

Michałkowa (niem. Michelsdorf) to luźno zabudowana wieś łańcuchowa w gminie Walim, o długości około 4 km, położona w północnej części Gór Sowich, w dolinie Michałkowskiego Potoku, na wysokości około 360–560 m n.p.m., na północny wschód od Babiego Kamienia. Należą do niej przysiółki Boreczna i Młyńska (niem. Mühlbach). Jest najmniejszą miejscowością gminy – w 2011 r. liczyła 125 mieszkańców. Przez wieś prowadzi szlak z Zagórza Śląskiego na Wielką Sowę, będący częścią europejskiego szlaku E3.

Według polskiej Wikipedii Michałkowa jest najstarszą wsią w okolicy – została lokowana w 1318 r. Należała do księstwa świdnickiego, które w 1368 r. przeszło pod panowanie czeskie. Wśród właścicieli wymienia się Hansa von Seidlitza (1548) i Friedricha von Seidlitza (1594), spadkobierców Sigmunda von Vogta (1694), Hansa Moritza von Lessela (1709), wdowę Susannę Elisabeth von Zedlitz z domu von Rothenburg (1733), Ottona Friedricha von Lieresa (1748) i jego córkę (1785), a w 1845 r. prezesa Królewskiej Komisji Generalnej von Rothkircha. Kościół, w okresie reformacji ewangelicki, w 1653 lub 1654 r. wrócił do katolików. W 1785 r. wieś miała kościół parafialny z plebanią, szkołę, folwark, dwa młyny wodne i 416 mieszkańców; większość trudniła się tkactwem. W 1825 r. było tu 119 domów, kościół katolicki, szkoła ewangelicka, folwark, szpital, gorzelnia, browar, dwa młyny, tartak, 12 bielników i 3 folusze oraz 25 krosien bawełnianych i 83 lniane; wieś miała status wolnego sołectwa. W 1840 r. liczba krosien wzrosła do 172 – był to szczyt rozwoju; w 1845 r. mieszkało tu 913 osób (w tym 41 katolików), a kościół był filią parafii w Lutomi Górnej. Od 1818 r. wieś należała do powiatu wałbrzyskiego, od 1874 r. do okręgu urzędowego Michelsdorf; obejmowała kolonie Heidelberg i Mühlbach. Pod koniec XIX w. stała się letniskiem, a utworzenie Jeziora Bystrzyckiego (według polskiej Wikipedii 1911–1914) wzmocniło tę funkcję. Po 1945 r. Michałkowa była początkowo wsią rolniczą; od lat 60. XX w. odrodziła się jako letnisko, a rolnictwo niemal zanikło.

W rejestrze zabytków znajduje się kościół filialny św. Anny (parafii św. Barbary w Walimiu), jednonawowy z wieżą od zachodu. Jego datowanie jest w źródłach rozbieżne: rejestr zabytków podaje koniec XVIII w., polska Wikipedia – XVII w. z przebudową w 1835 r., niemiecka – budowę w 1835 r. w miejscu starszej świątyni. W 1835 r. ewangelicy uzyskali prawo współużytkowania kościoła; mieścił się w nim grobowiec rodziny von Rothenburg. W Michałkowej odkryto i po raz pierwszy opisano minerał sarkopsyd.