Moczyły

Moczyły (do 1945 niem. Schillersdorf) – wieś o układzie ulicówki w gminie Kołbaskowo, nad zachodnim brzegiem Odry Zachodniej, ok. 13 km na południowy zachód od Szczecina (według niemieckiej Wikipedii). Przed 1945 r. należała do powiatu Randow, w okręgu urzędowym Schöningen (Kamieniec). Do wsi należy przysiółek Kamionki (niem. Unter Schöningen).

Pierwsza wzmianka pochodzi z 1325 r.: według Berghausa książęta Otton I i Barnim nadali wówczas kapitule kolegiaty Mariackiej w Szczecinie 3 łany w Schillerdorp oraz 3 łany w innej wsi (w powiecie pyrzyckim), a dochody z nich przeznaczyli na uposażenie ołtarza (wikarii) w kościele św. Mikołaja w Gryfinie. W 1490 r. w Schillerstorp istniała parafia z filią w Schöningen (Kamieniec), a patronat sprawowała rada miasta Gryfina. Wieś była własnością miasta Gryfina; 9 listopada 1660 r. nabył ją szwedzki kanclerz Heinrich Cölestin von Sternbach, a 1 lutego 1708 r. wdowa po rotmistrzu Stockenströmie, z domu Sternbach, sprzedała ją za 10 133 talary feldmarszałkowi i gubernatorowi Pomorza Jürgenowi von Mellin. W 1757 i 1761–1762 r. majątek przechodził między kolejnymi członkami rodu Mellinów.

Według niemieckiej Wikipedii około 1779 r. we wsi było osiem pełnych gospodarstw, folwark, dziedziczny młyn wodny, kuźnia i 24 ogniska; allodialny majątek odziedziczyła na mocy testamentu z 1 października 1766 r. córka szczecińskiego kupca, Charlotte Louisa Olssen, która w 1773 r. wyszła za radcę wojenno-domenalnego Valentina Ludwiga Protzena. Berghaus (stan z lat 60. XIX w.) opisuje rycerski majątek o powierzchni 1730 mórg (w tym 1280 mórg ziemi ornej), z patronatem nad kościołem: dawnych osiem łanów chłopskich zredukowano do sześciu pełnych gospodarstw (dwa rozparcelowano), było też 18 zagród, a wieś i majątek liczyły razem 447 mieszkańców; działały młyn wodny i wiatrak. Kościół w Moczyłach był parafią macierzystą dla filii w Kołbaskowie (Kolbitzow) i Kamieńcu. W latach 1933–1939 proboszczem był Kurt Meschke, usunięty w 1933 r. ze stanowiska w Gdańsku, ponieważ jego żona pochodziła z rodziny żydowskiej; w lutym 1939 r. wyemigrował z rodziną do Szwecji (według niemieckiej Wikipedii).

W rejestrze zabytków znajdują się ruina kościoła z połowy XIII w. i cmentarz przykościelny z 1. poł. XIX w. Wikipedia PL wymienia ponadto cmentarz ewangelicki z połowy XIX w. (od 2016 r. lapidarium) oraz zespół dworsko-folwarczny z 2. poł. XIX w. (ewidencja zabytków). Przez wieś prowadzi Szlak Kościołów Wiejskich; stoi tu rzeźba bielika z gitarą ze Szlaku Kołbaskowskich Symboli.