Runowo

Runowo (niem. Ruhnow) to dawna wieś dworska w gminie Węgorzyno, ok. 4 km na północny zachód od Węgorzyna i ok. 12 km na południowy wschód od Łobza. W latach 1818–1945 należała do powiatu reskiego; polską nazwę nadano w 1947 r. (osobną miejscowością jest pobliska osada kolejowa Runowo Pomorskie).

Według Wikipedii wieś wzmiankowano w 1345 r. jako Runow. W średniowieczu należała do Wedlów, potem była w lennie rodziny Rode, a od 1750 r. ponownie w rękach Wedlów. W 1866 r. we wsi mieszkało 365 osób, a w folwarku 248; działała gospoda i szkoła (w 1870 r. 105 uczniów). W czasie II wojny światowej istniał tu obóz pracy przymusowej.

Kościół parafialny pw. św. Tomasza Apostoła, wpisany do rejestru zabytków w 1957 r., jest datowany w rejestrze na przełom XIV i XV w., a w Wikipedii na XV w.; Lemcke (1912) uznał korpus z kamienia polnego za budowlę z czasów renesansu. Zgodnie wszystkie źródła podają, że kościół przebudowano w 1860 r. w duchu gotyku, a w 1882 r. dostawiono neogotycką wieżę z glazurowanej cegły. Lemcke zaliczył wyposażenie do najlepszych w powiecie: barokowy ołtarz z obrazami Narodzenia, Ostatniej Wieczerzy, Ukrzyżowania i Wniebowstąpienia, bogatą renesansową ambonę, drewnianą chrzcielnicę z 1604 r. z sygnaturą snycerza Borcharda Priddele (zapewne także autora ambony), stalle z baldachimem, emporę organową, średniowieczny drewniany talerz ofiarny z figurkami Marii i św. Katarzyny, rzadko spotykany na Pomorzu, oraz dwa cynowe lichtarze stojące wysokości ok. 1,7 m, odlane w 1728 r. w Kołobrzegu przez Christiana Schörnincka. W oknach zachowały się wówczas malowane herby z 1605 r., m.in. Borcków i pastora Lucasa Krügera; z granitowej romańskiej chrzcielnicy została tylko misa, a dzwon odlał w 1591 r. Jochim Karstede. Przy kościele stoi pomnik z głazów ku czci mieszkańców poległych w I wojnie światowej, dziś pełniący funkcję kapliczki; zachował się też dawny cmentarz ewangelicki.

W rejestrze zabytków jest także park dworski z XIX w., pozostałość po dworze.

Liczba mieszkańców według Wikipedii: 613 (1866), 567 (1910), 489 (1939), 292 (NSP 2021).