Stolec

Stolec (niem. Stolzenburg) to osada w gminie Dobra (Szczecińska), w Puszczy Wkrzańskiej, na granicy polsko-niemieckiej, w pobliżu jezior Stolsko i Świdwie oraz rzeki Gunicy. Przed 1945 r. była ośrodkiem największej posiadłości rycerskiej powiatu Randow – według Berghausa Stolzenburg obejmował ok. 31–33 tys. mórg, z licznymi folwarkami, hutą szkła i wsiami Blankensee oraz Pampow. Od 1939 r. należał do powiatu Ueckermünde.

Od średniowiecza dobra należały do rodu von Blankenburg (Berghaus wymienia Henninga von Blankenborgh w 1352 r. i Alberta w 1438 r.). Do rodziny von Ramin posiadłość przeszła w XVI w.: Berghaus podaje, że Friedrich von Ramin z Daber nabył ją w 1555 r. od Ottona von Blankenburg jako nowe lenno (polska Wikipedia podaje rok 1554, niemiecka – 1544). Wojna trzydziestoletnia zniszczyła majątek, a landrat Jürgen Bernd von Ramin (1693–1775) wykupił go z rąk wierzycieli; z jego inicjatywy zbudowano barokowy pałac (1721–1727 według Wikipedii PL) oraz kościół (1731–1735), a w 1732 r. siedzibę parafii przeniesiono do Blankensee (Stolzenburg stał się filią). W 1862 r. sama wieś liczyła 235 mieszkańców w 47 rodzinach, a cała posiadłość – 833 osoby. Raminowie utracili majątek w 1869 r. (Wikipedia DE; polska Wikipedia podaje 1872 r. i spółkę kupców jako nowego właściciela), w 1888 r. przejął go bank z Lubeki, a ostatnim właścicielem do 1945 r. był Franz Stock. W latach 1894–1906 przez wieś poprowadzono Kolej Randowską (Randower Kleinbahn).

Po 1945 r. pałac z parkiem służył do początku XXI w. jako siedziba Wojsk Ochrony Pogranicza, a następnie Straży Granicznej; w latach 2009–2016 należał do Uniwersytetu Szczecińskiego, potem sprzedano go inwestorowi prywatnemu. Do 1992 r. działał tu PGR. W rejestrze zabytków figurują: pałac (XVIII w.), zespół parkowo-pałacowy, barokowy park (1. połowa XVIII w.), barokowa bramka, kościół ewangelicki (obecnie filialny pw. św. Maksymiliana Kolbego, połowa XVIII w.) z cmentarzem przykościelnym oraz klasycystyczny pomnik – obelisk J.B.W. von Ramina z 1793 r. Według urzędu gminy w czerwcu 2008 r. osada miała 242 zameldowanych mieszkańców. Przez Stolec prowadzi Szlak „Puszcza Wkrzańska”.