Unisław Śląski

Unisław Śląski (niem. Langwaltersdorf; 1350 Walthiersdorf) to wieś w gminie Mieroszów, położona na Wyżynie Unisławskiej wzdłuż górnego biegu Ścinawki, przy drodze z Wałbrzycha do Mieroszowa. Nad wsią góruje stromy Stożek Wielki, a po przeciwnej stronie doliny masyw Dzikowca i Lesistej Wielkiej. Jest największą wsią Gór Kamiennych – w 2011 r. liczyła 637 mieszkańców.

Osadnictwo w górnej dolinie Ścinawki zapoczątkowali około 1250 r. benedyktyni z Police. Wieś po raz pierwszy wymieniono w 1350 r. wśród miejscowości czeskiego okręgu zamku Radosno. Około 1359 r. przeszła do księstwa świdnickiego, w 1368 r. pod panowanie czeskie; do 1654 r. należała kościelnie do archidiecezji praskiej. Zniszczona w wojnach husyckich, została odbudowana pod koniec XV w.; od 1509 r. należała do Hochbergów z Książa jako część klucza mieroszowskiego. W wojnie trzydziestoletniej uległa ponownemu zniszczeniu. Od 1742 r. należała do Prus; w tym samym roku zbudowano ewangelicki dom modlitwy. W 1781 r. powstała droga węglowa z Kuźnic Świdnickich. Obok rolnictwa rozwijało się tkactwo lniane. Od 1874 r. wieś była siedzibą okręgu urzędowego (obejmującego m.in. Rybnicę Leśną); w 1934 r. część Unisławia Dolnego (Nieder Waltersdorf) przyłączono do Kowalowej. W 1939 r. mieszkało tu 1099 osób. Po 1945 r. ludność niemiecką wysiedlono, a nową stanowili m.in. przesiedleńcy z Kresów; linię kolejową zamknięto i rozebrano.

W rejestrze zabytków znajdują się: kościół filialny Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – późnogotycko-renesansowy z początku XVI w. (w rejestrze: druga połowa XVI w.), wzniesiony w miejscu świątyni z około 1360 r., przebudowany w XIX w., z nawą o maswerkowych oknach, malowanym drewnianym stropem oraz amboną i chrzcielnicą z 1598 r., otoczony murem; ruina kościoła ewangelickiego z 1742 r. (w rejestrze datowanego na 1792 r.) z XIX-wieczną wieżą, opuszczonego po 1945 r.; murowano-drewniana dawna karczma (nr 110) z pierwszej ćwierci XIX w. oraz stodoła (nr 16) z początku XIX w. Do innych zabytków należy tunel kolejowy z lat 1873–1877 o długości około 260 m pod grzbietem łączącym pasmo Lesistej z Górami Wałbrzyskimi. Przy kościele rośnie około 400-letnia lipa drobnolistna, pomnik przyrody.