Boguszów-Gorce

Boguszów-Gorce (niem. Gottesberg i Rothenbach) to miasto w powiecie wałbrzyskim, na pograniczu Gór Wałbrzyskich i Gór Kamiennych w Sudetach Środkowych. Powstało 1 stycznia 1973 r. z połączenia dwóch odrębnych miast: dawnego Boguszowa (Gottesberg), od 1499 r. miasta górniczego, oraz Gorc (Rothenbach), które prawa miejskie uzyskały w 1962 r. W skład nowego miasta weszły też Kuźnice Świdnickie (Fellhammer) i Stary Lesieniec (Altlässig). Wikipedia PL przypomina, że już Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wskazywał Gottesberg jako najwyżej położone miasto na Śląsku.

Dzieje miasta od początku wiązało górnictwo. Według Wikipedii PL osadę założyli w XIV w. górnicy saksońscy, a w dokumentach księstwa świdnicko-jaworskiego wymieniono ją w 1392 r.; w 1499 r. król czeski Władysław II Jagiellończyk nadał jej prawa miejskie i górnicze. Rudy srebra i ołowiu wydobywano do lat 60. XIX w. (ostatnie kopalnie rud zamknięto w 1864 lub 1865 r.); równolegle rozwijało się górnictwo węgla kamiennego, zwłaszcza w Gorcach, Kuźnicach Świdnickich i Starym Lesieńcu, a w Boguszowie wydobywano także baryt. Prawie pięćsetletnia tradycja górnicza zakończyła się w 1994 r. decyzją o zamknięciu kopalń; do początku lat 90. XX w. działały tu szyby „Witold” (Gorce) i „Barbara” (Kuźnice Świdnickie) kopalni „Victoria” oraz kopalnia „Baryt”.

Miasto leży przy drodze wojewódzkiej nr 367 z Wałbrzycha do Jeleniej Góry i przy linii kolejowej Wrocław – Jelenia Góra; na jego terenie są cztery stacje (Boguszów-Gorce, Boguszów-Gorce Zachód, Boguszów-Gorce Wschód i Boguszów-Gorce Dzikowiec). Połączenie kolejowe z Mieroszowem i dalej z Meziměstí wznowiono 8 czerwca 2023 r. Według Wikipedii PL, powołującej się na dane GUS, w 2023 r. miasto liczyło 14 349 mieszkańców i od 2013 r. jest największym miastem powiatu wałbrzyskiego.

W rejestrze zabytków figuruje 18 pozycji z Boguszowa-Gorc, m.in. „miasto” (wpis z 1958 r.), ratusz, kościoły i domy w Boguszowie oraz obiekty szybów „Witold” i „Józef”; opisano je przy poszczególnych częściach miasta. Przy ul. Kolejowej 33 stoi dawny budynek dyrekcji kopalni i koksowni (Direktionsgebäude der Schlesischen Kohlen- und Cokeswerke) z 1863 r., wpisany do rejestru w 2025 r. Na jednym z okolicznych wzgórz zachowały się ruiny wieży Bismarcka.