Chwarstnica

Chwarstnica (niem. Klein Schönfeld) to duża wieś w gminie Gryfino o dobrze zachowanym, średniowiecznym układzie owalnicy, pierwotnie rozdzielonej ciekiem wodnym (Wełtyńską Strugą). Leży ok. 11 km na południowy wschód od Gryfina, przy drodze i dawnej, dziś nieczynnej linii kolejowej Gryfino–Pyrzyce; liczy ok. 315 mieszkańców.

W średniowieczu wieś należała do domeny kołbackich cystersów, a po sekularyzacji zakonu przeszła w skład domeny królewskiej. Chwarstnica to dziś siedziba parafii pw. Świętej Trójcy, która obejmuje aż pięć kościołów filialnych w okolicznych wsiach: w Bartkowie, Borzymiu, Dołgem, Mielenku Gryfińskim i Sobieradzu — to właśnie stąd duchowieństwo obsługiwało od wieków całą tę część gminy.

Kościół parafialny pw. Świętej Trójcy wzniesiono na planie wydłużonego prostokąta w południowej części wsi — najstarsza faza pochodzi z przełomu XIII i XIV wieku, a pod koniec XV wieku świątynię przebudowano. Mury wzniesiono z kamieni narzutowych łączonych zaprawą wapienną z domieszką pokruszonej cegły, narożniki zdobią sterczyny, a wschodnią elewację wieńczy szczyt z ostrołukowymi blendami w układzie piramidalnym. Zachował się uskokowy portal północny (zachodni został zamurowany) oraz ostrołukowe obramienia wszystkich okien. Na początku XX wieku dostawiono szkieletową, oszalowaną deskami wieżę drewnianą z dachem namiotowym i krzyżem. Wnętrze nakrywa płaski, drewniany strop, a w tylnej części wspiera się na słupach drewniana empora chórowa; oryginalne wyposażenie nie przetrwało, a wystrój całkowicie zmieniono podczas remontu w 1990 roku. Kościół ponownie poświęcono 20 stycznia 1946 roku.

Na terenie kościelnym znajduje się dawny cmentarz ewangelicki, założony w XIII wieku na powierzchni ok. 0,20 ha — historyczne nagrobki się nie zachowały, ale przetrwał sprzed XVII wieku kamienny mur ogrodzeniowy o długości 50 metrów wraz z dwiema bramami; cały założenie zostało wpisane do rejestru zabytków w 2012 roku.

Chwarstnica była też węzłem kolejek powiatowych Greifenhagener Kreisbahnen, z odgałęzieniami w kierunku Starego Czarnowa, Swobnicy i Pyrzyc — linię otwarto w latach 1895–1898, a zamknięto w latach 1983–1984; zachowały się historyczne budynki stacyjne z okresu zarządu spółki Lenz & Co., dziś mocno zdegradowane. Ciekawostką miejscowości jest przechowywana w miejscowej szkole kość mamuta.