Osada młyńska nad Tywą. Osuch (do 1945 r. niem. Bergmühle) to maleńka osada w gminie Gryfino, położona nad Tywą przy drodze z Chwarstnicy do Mielenka Gryfińskiego, ok. pół kilometra od szosy Gryfino–Chwarstnica. Jej dzieje to dzieje jednego młyna.
Bergmühle – „Młyn Górski”. Młyn wodny Bergmühle powstał według Berghausa ok. 1780 r. na Tywie, na gruntach wsi Klein Schönfeld (Chwarstnica), i był parafialnie przypisany do kościoła w Mielenku. Brüggemann wymienia go już w 1784 r. jako należący do parafii chwarstnickiej. W zestawieniu młynów domeny Kołbacz Berghaus podaje, że Bergmühle obsługiwał jako młyn przymusowy (Zwangsmühle) mieszkańców Gardna, Mielenka, Chwarstnicy, Wartenbergu (Barnima) i Sobieradza; w 1868 r. młyn miał 28 mórg gruntu i płacił czynsz dziedziczny do rentamtu w Pyrzycach. Powtarzana lokalnie data 1628 odnosi się zapewne do matrykuły domeny Kołbacz, która wymienia młynarzy w okolicy, lecz Bergmühle w niej nie występuje – wcześniejsza metryka młyna wymaga potwierdzenia.
Współcześnie. Po 1945 r. osada otrzymała nazwę Osuch. Dawny młyn zaadaptowano na gospodarstwo agroturystyczne „Stary Młyn nad Tywą” ze stawami hodowlanymi i łowiskiem; wokół rozciągają się łąki doliny Tywy objęte obszarem Natura 2000 „Dolina Tywy”. Przez osadę biegnie pomarańczowy szlak rowerowy Wschodni łącznikowy (5R) z Chwarstnicy do Mielenka.
Osuch w datach
- ok. 1780Budowa młyna wodnego Bergmühle na Tywie, na gruntach Chwarstnicy, dla mieszkańców Gardna, Mielenka, Chwarstnicy, Barnima i Sobieradza.
- 1784Brüggemann wymienia Bergmühle w parafii chwarstnickiej (filia Mielenko).
- 1868Berghaus: młyn z 28 morgami gruntu płaci czynsz dziedziczny do rentamtu w Pyrzycach.
- po 1945Osada otrzymuje nazwę Osuch; młyn zamienia się z czasem w gospodarstwo agroturystyczne „Stary Młyn nad Tywą”.
Źródła
- H. Berghaus, Landbuch des Herzogthums Pommern, Th. II, Bd. 3: Kreise Greifenhagen und Piritz, Anklam 1868 – zestawienie młynów domeny Kołbacz (Bergmühle ok. 1780, Zwangsmahlgäste) oraz hasło Klein-Schönfeld (s. 361–362: Bergmühle 28 Mg) — archive.org
- L. W. Brüggemann, Ausführliche Beschreibung … Vor- und Hinter-Pommern, Th. II, Bd. 1, Stettin 1784 – hasła Klein Schönfeld i Klein-Mellen (Bergmühle w parafii) — archive.org
- Plan Odnowy Miejscowości Sobieradz na lata 2010–2017 – przebieg szlaku 5R przez Osuch — gryfino.pl
- Pomorzezachodnie.travel – Stary Młyn nad Tywą (agroturystyka) — pomorzezachodnie.travel