Cieszów

Cieszów (nazwa oboczna: Cieszów Dolny; niem. Fröhlichsdorf) to wieś nad Czyżynką, założona jako lenna wieś zamkowa. W jej górnej części, zwanej Cieszowem Górnym lub dawniej Cisowem, stoją ruiny zamku Cisy. Wieś po raz pierwszy wymieniono w 1305 r. w księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego (Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis); Wikipedia DE datuje powstanie osady na około 1250 r. Aż do XVIII w. Cieszów był związany z majątkiem w Strudze i jego kolejnymi właścicielami. W 1641 r., w czasie wojny trzydziestoletniej, wieś spalono i opuszczono. W 1781 r. właściciele majątku kupili złoże wapienne i uruchomili kopalnię wapna; wydobycie zaniechano na początku XIX w. (wpłynęła na to m.in. wojna lat 1806–1807 i niska opłacalność, bo głębokie złoża zalewały wody podskórne), a w ostatniej ćwierci XIX w. próbowano je wznowić. Do dziś stoją ruiny pieców wapienniczych (Wikipedia PL mówi o pięciu murowanych piecach) i bezstylowa kaplica. W 1818 r. mieszkało tu 293 osoby, w 1840 r. – 436, w 1939 r. – 365, a według spisu z 2011 r. – 237.

Do rejestru zabytków wpisano ruiny zamku Cisy, które NID datuje na XV w., a Wikipedia PL (hasło wsi) na przełom XIII i XIV w. Zamek stoi na zalesionym wapiennym grzbiecie nad doliną Czyżynki, około 3 km od Książa. Wikipedia PL wiąże jego budowę z księciem Bolkiem I Surowym lub jego synem Bernardem; pierwszą wzmiankę o warowni znajduje w falsyfikacie z 1242 r. (Peczco in Cziskenberg), a pierwszy dokument wystawiony na zamku pochodzi z 1327 r. (Bolko II świdnicki). W 1355 r. Bolko II zajął zamek, a po 1381 r. mieszkała tu wdowa po nim, Agnieszka Habsburżanka. W 1466 r. zamek częściowo zniszczyły wojska husyckie Jerzego z Podiebradów, a w 1634 r. spalili go Szwedzi. Opuszczony popadał w ruinę; w 1927 r. Walter Brehmer przeprowadził prace zabezpieczające, a w 1961 r. zamek utrwalono jako trwałą ruinę. Do zamku prowadzi m.in. zielony Szlak Zamków Piastowskich.