Przecław

Przecław (do 1945 niem. Pritzlow) – wieś na Wzniesieniach Szczecińskich w gminie Kołbaskowo, ok. 8–10 km na południowy zachód od Szczecina, przy drodze krajowej nr 13. Przed 1945 r. należała do powiatu Randow (okręg urzędowy Zahden); dziś jest siedzibą sołectwa obejmującego także Smętowice.

Wikipedia PL wskazuje początki osadnictwa na przełomie VI i VII w. i przytacza podanie, że nazwa wywodzi się od kasztelana Przecława, który miał przybyć z Mieszkiem I i założyć sąsiednie wsie służebne Warzymice, Smolęcin i Karwowo (tradycja bez potwierdzenia w źródłach). Pierwsza wzmianka pochodzi z 1240 r., z układu księcia Barnima I z biskupem kamieńskim Konradem III o dziesięcinę biskupią (Prezslaw, 20 łanów). W dokumentach fundacyjnych klasztoru cysterek w Szczecinie z 1243 r. wieś występuje jako Primslaw (8 wispeli żyta z ośmiu łanów), a w 1277 r. Barnim I nadał klasztorowi całą wieś z 30 łanami. Według Berghausa w 1278 r. Bogusław IV rozstrzygnął spór o 7 łanów Johanna Gropekego i o 4 łany z sądem Johanna von Gnetlingen; następnie przez ok. 300 lat o wsi milczą źródła. Wikipedia PL dodaje, że w 1291 r. sołtys założył karczmę i wymieniono kościół pod patronatem Jana Schele ze Szczecina, lennika klasztoru.

W 1578 r. wieś była lennem Schulenburgów z Penkun (rodzina posiadała ją od co najmniej 1480 r.), w 1647 r. kupił ją Friedrich Bohl, a po kolejnych właścicielach (wśród nich feldmarszałek Friedrich Wilhelm von Grumbkow) majątek w 1772 r. przeszedł na radcę domen Davida Christiana Krause (według niemieckiej Wikipedii), a po śmierci Karla Ferdinanda Bogislawa von Krause (1 stycznia 1856) – na jego siostrzeńca Ewalda Viktora Moritza Kolbe. Berghaus opisuje Pritzlow jako allodialny majątek rycerski z patronatem nad kościołem (filią parafii w Mandelkow), obejmujący wraz z folwarkami Marienhof i Wilhelmshöhe 3124 morgi; w majątku mieszkało 173 osoby w 21 rodzinach, działały wiatrak i karczma, a przez ziemie majątku przebiegały szosa i kolej Szczecin–Berlin. W 1939 r. Przecław włączono do Wielkiego Szczecina; 22 kwietnia 1945 r. zajęły go wojska 65 Armii.

Dawny salowy kościół, orientowany, z granitowych kwadr i wieżą z 1739 r., zniszczono w 1945 r. i rozebrano; dziś w centrum stoi kościół parafialny pw. Nawiedzenia NMP z lat 1992–1993 (projekt Walentego Zaborowskiego). W miejscowości działają szkoła podstawowa (od 1995 r.), Gminny Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji oddany w 2019 r. oraz klub Victoria 95; na dawnych polach rozwija się osiedle Zielone Pole. W zachodniej części wsi zachowały się fragmenty zabudowy folwarcznej. Przed GOKSiR stoi rzeźba bielika z biletem ze Szlaku Kołbaskowskich Symboli.